Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

67

gebruikelijke moraal en religie zich van eene sanctie maken, Dat, wat wij rechtvaardigheid noemen, is een zuiver menschelijk en betrekkelijk begrip; niets kan de zuiver universeele idee der liefde en het medelijden beperken. Een werkelijke moreele sanctie bestaat naar deze opvatting nooit in een doel, doch moet geheel en al blijven buiten het gebied waar van doel kan sprake zijn.

Nu ontkomt men moeielijk, tenzij van elk idealisme verstoken, aan het verheven gevoel dat van zulk een moraal zonder sanctie uitgaat. En ook als tegenhanger van de materialistische stroomingen, waarvan onze tijd vervuld is, heeft ze ongetwijfeld waarde. Misschien ook wel daarom dat ze ons doet kennis maken met een onafhankelijken, synthetischen geest. Maar wanneer men die ideeën wat nader beschouwt en ze objectief tracht te beoordeelen, bespeurt men dat zij logisch heel wat te wenschen overlaten, dat ze als poëtische idylle zeer prijzenswaardig, in wetenschappelijken en philosophischen zin te kort schieten en daarom dan ook maar alleen in schijn waarde kunnen hebben. Guyau wil ons toch immers een bouwwerk van solide basis geven, niet maar een aantrekkelijk luchtkasteel; hij spreekt zelfs van „un essai pour déterminer la portée, 1'étendue et aussi les limites d'une morale exclusivement scientifique." Maar wie zijn in vorm steeds onberispelijke studie aandachtig en zonder vooropgezette meening leest, ontkomt niet aan de conclusie dat zijn definities van het leven als grondslag der moraal dikwijls in duidelijkheid te kort komen en samenhang missen. Zoekende te ontkomen aan de diverse sancties, dwaalt hij van den wetenschappelijken weg dien hij zoekt af, om in een geheel en al metaphysische wereld aan te landen. Hetzelfde passeert degenen, die als b.v. Janet (La morale p. 589 v.) in hunne eenzijdige vergeldingsopvattingen alleen de straf gerechtvaardigd vinden.

Sluiten