Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

129

den weg van vreedzame ontwikkeling, hetzij in den weg van revolutie.

De aanhangers van deze leer betoogen, dat het genoegzaam is, de wetten, die het leven beheerschen, te veranderen, — het maatschappelijk leven om te bouwen naar de door hen bedachte economische en politieke beginselen.

Zij beweren, dat met deze maatschappelijke ontwikkeling tegelijk de zedelijke hervorming zich zal voltrekken.

Om het kort samen te vatten: deze menschen verleggen het zwaartepunt van het leven uit het innerlijke naar het uiterlijke.

Volgens hun stelsel bepaalt niet de mensch, niet de zedelijke persoonlijkheid, het hem omringende leven, — maar, juist tegenovergesteld, de uitwendige levensverhoudingen, de politieke rechten, de economische positie, bepalen en creëeren een zeker type staatsburgers.

Van nature, zoo zeggen ze, zijn de menschen weinig van elkander onderscheiden. De onderscheiding, die er is, hangt af van het onderscheid in opvoeding en in levensomstandigheden; in werkelijkheid is het onderscheid in aangeboren neigingen bij den mensch in het geheel niet zoo groot als wij ons inbeelden. Het onderscheid tusschen menschen, die zich wijden aan vierkant tegenovergestelde werkzaamheden, zooals b.v. het onderscheid tusschen een filosoof en een pakjesdrager, hangt niet zoozeer af van de natuur der menschen, als wel van hun opvoeding, en in het algemeen van de levensverhoudingen, waarin zij gesteld zijn.

Dus zou, indien men alle menschen kon plaatsen in dezelfde levensomstandigheden, — wanneer men ze van der jeugd aan kon geven hetzelfde levensmilieu, — de geheele menschheid — man voor man — dezelfde geaardheid hebben als die we nu bij een uitverkoren minderheid aantreffen.

In onze moderne maatschappij is de verdeeling van rechten en plichten uiterst ongelijk en onwetmatig.

De moderne mensch g

Sluiten