Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Noemen wij de waarde van een randdeel p, en nemen wij, om een nonius te maken, een boog OD die m randdeelen bevat, dan is de waarde van een boog ODzzzmXp.

Verdeelt men nu den boog OD in m-\-\ gelijke deelen, dan is

de waarde van elk noniusdeel —7-^.

m-\~ 1

Het verschil v tusschen een randdeel en een noniusdeel wordt

dus uitgedrukt door v=p r—r=—^—

m-j-1 m-\-l

Het verschil v geeft de graad van nauwkeurigheid aan, die men met het instrument kan bereiken en is dus, zooals uit de formule blijkt, het quotiënt van de waarde van een randdeel en het aantal noniusdeelen.

Het punt O is het nulpunt van den wijzer of de index. Om nu den hoek af te lezen, die overeenkomt met de plaats van den wijzer in de figuur, leest men eerst op de randverdeeling

Fig. 82.

den boog af, die eindigt bij de naaste verdeeling C, rechts van O. Het is dan nog slechts te doen, om de waarde te vinden van het boogje CO. Men zoekt nu langs den nonius, de verdeeling, die juist overeenstemt met een verdeeling van den rand. Nemen wij aan, dat E die verdeeling is. "Wij zien, dat het kleine boogje, begrepen tusschen de eerste verdeeling rechts van E op den rand en de eerste verdeeling rechts van E op den nonius gelijk is aan v; het kleine boogje, begrepen tusschen de tweede verdeeling van den rand, rechts van E en de tweede verdeeling van den nonius rechts van E is gelijk 2v enz. De boog CO, begrepen tusschen de verdeelingen O en C, zal dus gelijk zijn aan 8«;, daar C acht verdeelingen rechts van E ligt.

Men zal dus de waarde van den boog OC verkrijgen, door, te beginnen bij het nulpunt O van den nonius, te tellen de hoeveelste verdeeling van den nonius overeenkomt met een verdeeling van den rand; komt, zooals in de figuur, de achtste verdeeling overeen, dan moet dit getal 8 vermenigvuldigd worden met het verschil v tusschen de waarden van een randdeel en een noniusdeel.

Om deze vermenigvuldiging te vermijden, geeft men verschillende lengten aan de verdeelstreepjes van den'nonius, en plaatst bij enkele verdeelingen cijfers, zoodanig, dat bogen als OC zonder eenige berekening kunnen worden afgelezen.

Passen wij het bovenstaande toe op den sextant, waar de waarde der randdeelen 10' bedraagt en de nonius een waarde heeft van

Sluiten