Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

tusschen 1907 en 1912 met een millioen toenam. Hoe sterk het nationale denken overal is, dat hebben de oorlog en zijn gevolgen duidelijk getoond. Voor de groote ongeschoolde massa slaat het echter licht in nationalisme over, in het bijzonder als het land groot gevaar loopt, en als geen andere naburiger en krachtiger werkende, momenten, zooals een felle vervolging van de socialisten door de regeering, dit denken verlammen.

Wilhelm was tot zulk een politiek bereid. Dat zijn wil niet in daden is omgezet, moet men aan Bethmann—Hollweg toeschrijven. Dit is waarschijnlijk diens eenige verstandige handeling in dien tijd.

Daar kwam bij, dat de menigte der gedachteloozen, en die werden uit alle kringen en niet het minst uit die der dichters en denkers gerecruteerd, den oorlog toejuichten, omdat zij verwachtten, dat zij kort zou zijn, en omdat zij de overwinning al in den zak meenden te hebben, terwijl uit St. Petersbnrg bij het uitbreken van den oorlog een „katerstemming" werd gemeld en de Franschcn onheilspellend zwijgend en met de tanden op elkaar in het veld trokken;

Uiterst plotseling laaide de stemming van het Duitsehe volk op in oorlogszuchtige geestdrift tot verdediging tegen den vijand des lands, door wien mon zich snood overvaUen en met' vernietiging bedreigd waande.

Het grootste deel van de sociaal-democratie, en eerst recht het grootste deel van de rest van het volk,bezweek voor al deze invloeden. Had Wilhelm nog den 28sten de „Sozis" met gevangenneming bedreigd, den eersten Augustus kon hij al verkondigen, dat hij geen partijen meer kende, dat zij nameliik alle voor hem hadden gecapituleerd.

Zoo is aan de tactiek van Bethmann de groote daad gelukt, het Duitsehe volk medeplichtig aan zijn oorlogspolitiek te maken in dien zin. dat het die politiek goedkeurde en haar steunde tot aan de militaire ineenstorting.

Maar het was niet de werkelijke politiek van Wilhelm en van zijn regeering, waarvoor het geestdriftig goed en bloed op het spel zette, maar voor een politiek, die in werkelijkheid in het geheel niet bestond, die het Duitsehe volk alleen was voorgelogen, en met alle middelen der leugen tot op het laatst toe aannemelijk werd gemaakt.

Juist dat blijkt met groote duidelijkheid! uit de

Sluiten