Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

kunnen zijn om menig waandenkbeeld op economisch en sociaal gebied — en hoevele zijn er niet gemeengoed geworden onder bepaalde klassen of deelen daarvan — te doen versmelten in het licht der werkelijkheid.

Is dat streven niet dan plat materialistisch, een bekrompen najagen van stoffelijke voordeden voor ons volk? Ware het zoo, het zoude in den tegenwoordigen tijd toch zijn verdienste hebben. Maar het spreekt van zelf, dat aan volbrenging van onze taak slechts kan worden gedacht door moreele en intellectueele middelen. Een sterk, energiek volk wordt niet gekweekt of behouden, zoo men het alleen op stoffelijk voordeel spitst en de omschrijving van ons plan zal ieder kunnen overtuigen, dat wij ons daarop dan ook niet blindstaren. Het onderwijs in al zijn vertakkingen heeft onze volle belangstelling, wij weten dat het bitter achterlijk is en allerminst aangepast aan de behoefte onzer bevolking; wij weten, dat het ingieten van in menig opzicht onvoldoende, in ander opzicht overbodige feitenkennis — waarop het onderricht in ons land veelal is ingericht — de vorming van het kind te zeer verwaarloost en wij hopen onder de eersten te zijn, die daarin verbetering brengen. Wij zijn ons echter ook er van bewust dat de kracht van een volk wordt ondermijnd indien het wordt gedwongen zijn aandacht voortdurend te geven aan het redetwisten over allerlei godsdienstige en wijsgeerige strijdvragen, die het publieke leven niet raken en slechts verdeeldheid te weeg kunnen brengen. Daaraan doen wij niet mee, niet thans, nu de nood op onze deur beukt en niet straks, als handel en verkeer weer in normale bedding zullen zijn geleid, omdat die verschillen in openbare discussie nimmer opgelost en alleen uitgediept kunnen worden.

Bovendien heeft altijd verhoogde welvaart tot een zucht naar hooger beschaving en ontwikkeling geleid, terwijl economische inzinking overal ook op het verstandelijk en zedelijk peil eens volks haar kwade werking uitoefent. Er is een wisselwerking, slechts miskend door hén, die vergeten dat de akker moet worden geploegd, voor hij het zaad kan ontvangen.

Maar zijn wij anderzijds slechts uit op winstmakerij, willen wij niets anders dan de rijken rijker maken en de misdeelden arm laten als zij zijn? Wie dat beweren — en in de periode van politieken strijd waarin wij ontstonden zijn het er velen, die onze opkomst

Sluiten