Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

voor onbepaalden tijd uitstellend, vermoedelijk niet eer haar beslag zal krijgen dan de totale ommekeer der sociaal-democratische theorie tot een simpel radicaal-vooruitstrevende, welke thans feitelijk reeds door de politieke sociaal-democraten, zij het slechts ten deele openlijk, is aanvaard.

Wat die politieke macht zal brengen: de onteigening van al wat de voortbrenging zijdelings of direct kan dienen en de installatie van het gemeenebest als eenigen ondernemer in de maatschappij, als eenigen patroon, die arbeiders in dienst heeft, den menschen werk en voedsel verschaft, het is niets dan een vlottende utopie, waarover de sociaal-democraten zelf thans willen noch kunnen spreken, omdat zij niet bij machte zijn ze ook maar in haar vaagste omtrekken te schetsen. Het ideaal eener algemeene staatsexploitatie, waarin het eigenbelang niet meer den prikkel tot aanwending van arbeidskracht zal opleveren en allen, onder welken naam dan ook, de functie van ambtenaren zullen bekleeden, hoe zou men het kunnen verwerkelijken en, zoo al verwerkelijken, tot grooter voorspoed der arbeidersklasse aanwenden?

Indien die ondernemer-staat morgen of over een halve eeuw werkelijk werd ingericht, dan zou toch immers de strijd, dien de arbeiders thans tegen hun ondernemers voeren, zich richten tegen den staat en elke verbetering van arbeidsvoorwaarden op niets anders neerkomen dan op een belasting, op het geheele volk gelegd, hetzij indirect, door het duurder worden der producten, hetzij in den vorm eener rechtstreeksche heffing.

De vraag of de staat bij machte zoude zijn om alle bedrijven te beheeren is te vaak besproken, dan dat het noodig zou zijn haar hier verder te behandelen. Wij beantwoorden die vraag ontkennend. Staatsexploitatie — en eene groep, welke Mr. Treub als haren leider erkent kan niet verdacht worden er huiverig voor te zijn — kan onvermijdelijk worden voor sommige bedrijven, welke, van algemeen nut, een monopolistisch karakter dragen; nuttig voor andere, waarmede de staat bepaalde, vastomlijnde doeleinden nastreeft, zij is in 't algemeen niet bevorderlijk voor energie en talent, fnuikend voor de maatschappelijke ontwikkeling. De vrije werking van den menschelijken geest, die het eigenbelang niet ter zijde stelt, en niets dan deze, is de drijfveer tot den vooruitgang en zal dat altijd blijven.

Bovendien, kan de staat nieuwe bedrijven aanvatten, wagen om te winnen, met de kans te verliezen? Nog onlangs is gebleken,

Sluiten