Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

3°. Intusschen heerschen zekere wetten voor de krachten, die aaneensluiting in het leven roepen en voor die, welke afstooten. En deze wetten kunnen wij gedeeltelijk aangeven. De meest elementaire krachten zijn gevoelens voor het eigen leven, van zelfbehoud en verdediging, zoo ook voor geslacht en familie, drang tot behoud van het geslacht. Die beide grondgevoelens vereenigen zich tot één drang tot levensbehoud, die stam, volk, staat, ras omvat en tenslotte de menschheid. De omstandigheden, waaronder een ieder leeft, zullen hem vanzelf bepaalde voorstellingen geven. Voorstelllingen, waaraan men gewoon is, doen echter gevoelens ontstaan, en zij binden; het ongewone stoot af. Alle voorstellingen, waaraan men gewend is, hebben dus invloed op den geest, den volksgeest, de instincten, den volkswil. Zij worden staatkundige krachten, ten slotte krachten, die invloed hebben op de wereldpolitiek.

Dit zijn gedeeltelijk uiterlijke, gedeeltelijk innerlijke krachten. Uiterlijke zijn b.v. geografische verhoudingen, klimaat, natuur, middelen van bestaan, taal, gemeenschappelijke vijanden. De „natuurlijke grenzen" van elk landgebied verbinden de inwoners tot een zekere eenheid, zonder dat ras enz. in aanmerking komt. Daardoor konden bijv. de Iberiërs en de Galliërs in Frankrijk, de Kelten in Wales en Ierland en de gemengde rassen in Engeland-Schotland, de 17 naties in Oostenrijk-Hongarije, de 18 in Rusland enz. vereenigd worden tot een gemeenschappelijken staat. — Maar het is een regel, dat elke staatsvorm, die slechts berust op den dwang van uiterlijke omstandigheden, zooals b.v. geografisch bijeenbehooren, de neiging heeft zich op te lossen,— door oproer of door revoluties. De menschen zijn gebonden aan ruimte en tijd. Maar zij laten zich door deze beperkingen niet geheel binden. Zoodra verkeersverbindingen, talenkennis, wereldervaring enz. de uiterlijke scheidsmuren tusschen de menschen omverhalen, zullen zij niet door uiterlijke omstandigheden maar door innerlijke belangen vereenigd worden. Deze innerlijke belangen kunnen weder negatief zijn, een gemeenschappelijke tegenstelling met de belangen van anderen. Hiervoor heeft men een voorbeeld in het internationale verbond van het proletariaat tegen het kapitalisme. Of zij kunnen positief zijn. Bijvoorbeeld het gebod van Mozes: Gij zult uw naaste liefhebben als uzelven. — Het groote keerpunt in het leven van een volk, evenals van een individu, komt, wanneer het ophoudt bepaald te worden door den druk van uiterlijke omstandigheden en begint geleid te worden door zijn eigen- innerlijke eischen, wanneer het dus, in plaats van door dwang bepaald, door drang geleid begint te worden.

4°. Maar ook een innerlijke drang, een „belang" kan wijziging ondergaan. Paulus zegt, dat het voor het christelijk geloof onverschillig is, of men Jood, Griek of barbaar is. Het godsdienstig gevoel heft dus de vroeger zoo machtige beteekenis van het ras en van de staatsburgerlijke positie op. Door het Katholicisme, den Islam, gedurende de kruistochten, werd de godsdienst een factor, die in de wereldpolitiek meesprak. Maar nadat de godsdienstvrijheid door Luther, Gustaaf Adolf en in de wereldpolitiek door den vrede van Munster in 1648 gegrondvest is, is ook de uiterlijke beteekenis van den godsdienst gewijzigd.

Sluiten