Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

van den sterke, zich op te offeren voor den zwakke, de geldigheid van de geestelijke wetten boven die van de natuur. Daardoor wordt hem een bepaalde, algemeen geldige maatstaf van jongs af bijgebracht, die hij gewoon wordt te gebruiken, zoodat zij ten slotte scherpe critiek kan uitoefenen. Dit laatste geeft hem ook minder aangename kanten: hij eischt strenge stiptheid en betrouwbaarheid, hij heeft eerbied en eischt eerbied voor de zelfstandige waarde van beginselen en organisaties. Hij streeft er naar de beginselen tot het uiterste door te zetten. Dat is het, wat aan de eene zijde geleid heeft tot het zoogenaamde militarisme, — welks hooge verdedigingswaarde de aanvallers van Duitschland zoo in woede heeft doen ontsteken — en wat aan de andere zijde de Duitsche sociaal-democratie heeft kunnen maken tot een der machtigste politieke verschijnselen der wereld.

Men kan phaenomenen theoretisch beoordeelen, van een van te voren bepaald standpunt uitgaande. Of men kan ze beoordeelen volgens ervaringen over hun waarde in het leven, in de geschiedenis. Onderzoekt men de twee boven besproken levensbeschouwingen naar deze methodes, dan heeft de Duitsche het voordeel van grooter kracht en dus ook grooter sociologische waarde. Als de sociologische wetenschap gelijk heeft, dat de sterkere organisatievormen in den strijd met zwakkere overwinnen zullen en langzamerhand door de menschheid zullen worden aangenomen, dan zal die geest van het „militarisme" de zege behalen over het Anglo-Amerikaansche „commercialisme", volgens hetwelk ieder ideaal te koop is voor een voldoenden prijs. (Vgl. de daareven aangehaalde verklaring van de Engelsche autoriteit).

6°. Gaat men na, hoe de noordelijke landen staan tegenover deze twee levensbeschouwingen, dan blijkt, dat ook wij voor een groot deel de Anglo-Amerikaansche beginselen in het particuliere leven en in de staatkunde hebben aangenomen. Het beginsel, dat onze regeering in 1803 als bindend voor een behoorlijke onzijdigheid beschouwde, — en dat later weer opgenomen en meer dan honderd jaren lang, ook gedurende den Russisch-Japanschen oorlog, werd hoog gehouden, dat namelijk onzijdigen niet deel mochten nemen aan den oorlog, door toevoer van oorlogsgoederen aan de oorlog voerenden, b.v. steenkolen, is gedurende dezen oorlog opgeheven. Het groote voordeel van den handel der onzijdigen was te verleidelijk. Als er volgens Dunnings voor 300°/o geen misdaad meer is, waarvoor het kapitaal terugdeinst, — zelfs op gevaar voor de galg — dan is het niet onbegrijpelijk, dat het aanbod van een oorlogshandel, die de onzijdigen een mooie 100°/o belooft, wordt aangenomen; des te meer, als daarbij volstrekt geen risico voor het kapitaal ontstaat, om met de galg te worden lastig gevallen, doch slechts eenige zeelieden kunnen vergaan of in de lucht vliegen. En tegelijkertijd zijn ook enkele idealen verdwenen, die voorheen de gemoederen in beweging brachten. Men heeft — langzamerhand — zijn vroegere goden in religie, rechtsbeginsel, vaderland, begrippen van moraal, plichtbesef enz. vaarwel gezegd, soms in weinig fraaie vormen, en men heeft ze hier en daar nog wel bij zich, maar bijna als gepen-

Sluiten