Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

De Calvinistische richting.

Daarop volgden sigarenmakers, meubelmakers en scheepsbouwers. Niet met den loonstrijd en eischen, maar met eerbiedbetuigingen en verzoeken trachtten zij hun doel te bereiken. Langzamerhand werd het optreden iets krachtiger. Het „Algemeen Ned. Werklieden Verbond", de eerste groote interlocale bond, werd in 1871 gesticht. Hij bleef gematigd in zijn optreden. Zijn doel was opheffing van den levensstandaard der arbeidersklasse door afschaffing der belasting op levensmiddelen, belasting naar inkomen en vermogen, beschermende wetgeving voor arbeiders, staatsonderwijs, kamers van arbeid, algemeen kiesrecht.

De arbeiders bleven onverschülig op politiek gebied. Het „Werklieden Verbond", volgde steeds de leidende elementen der toenmalige (liberale) partij. Tot 1903 kon het zijne neutraliteit bewaren, daarna bekende het kleur en verklaarde zich tot de vrijzinnig-democratische richting te behooren, zonder zich echter met deze politieke partij te verbinden.

De Veelzijdigheid van zijn doel versnipperde zijn kracht. De wet van vraag en aanbod werd bij de arbeiders gepropageerd en verzwakte haar energie*). Het. middel der coöperatie, vooral de productieve coöperatie, werd als eenige uitkomst ter verlichting van het arbeidersbestaan beschouwd. Evenals de Duitsche vooruitstrevende partij, waartoe Schulze-Dditzsch behoorde, in het bestaan van deze vereenigingen een krachtigen steun voor haar richting zag, zoo versterkte ook de Nederlandsche liberale partij door haar hare positie.De opgerichte coöperatieve productievereenigingen leidden echter een even noodlijdend, kort bestaan als zoovele voor haar gedaan hadden *). De aanwending van de krachten der vereeniging voor dit sociale hulpmiddel heeft hare werkzaamheid als strijdorganisatie belangrijk verkleind. De vereeniging is nooit tot eenigen bloei kunnen geraken. Haar ledental is steeds kleiner geworden*).

De religieuze richting, die op politiek gebied met de liberalen een heftigen strijd voerde over de Grondwetsherziening (1887) en op kerkelijk gebied tot de bekende scheiding voerde (1886), had reeds te voren tot de stichting van de vereeniging „Patri-

*) Evenzoo in Engeland en Duitschland S. en B. Webb, Industrial Democracy (New Edition), 1911, Part Il.Chap. XIII. H. P. G. Quack, De Socialisten, Deel V, p. 294.

2) Hierover o. a. Beatrice Potter, The Coöperative Movement. ') 1917: 1.304 leden.

Sluiten