Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

aantal. Uit de emigratie uit Amsterdam naar andere gemeenten blijkt ook, dat, waar voor de mannen de vestiging en het vertrek geen al te groot verschil aanwijst, voor de vrouwen numeriek een véél grootere vertrek uit, dan vestiging in kleine gemeenten bestaat.

Er worden dus steeds nieuwe elementen in de stedelijke gemeenschap binnengevoerd. Elementen, die uit eene geheel andere maatschappelijke omgeving komen, zich op eens in andere levensverhoudingen, onder andere middelen van bestaan bevinden. Sociale en politieke stroomingen, nieuwe bedrijfsvormen, andere woningtoestanden, kerkelijke invloeden, groote-stadsgevaren, alles werkt opeens op de immigranten in. De werkkracht ondergaat veranderingen. Er komt wrijving, een soort strijd. Zullen de immigranten de ingezetenen verdringen, of zal eenzelfde bedrijfsgroep voor uitbreiding vatbaar blijken te zijn?

In industriecentra, waar omvangrijke bédrijven een vasten stam van werklieden tot ontwikkeling gebracht hebben, is de vestiging reeds van te voren meer of minder haar den aard der productie bepaald. Groote laken- en linnenweverijen, de metaalindustrie, de werven, de niachine-industrie eischen een bekwamen arbeidersstand, welke zich niet zoo licht aanpast aan andere soorten van broodwinning. Zulke centra, Twente, Zaanstreek, Feijenoord, enz., vervormen dikwijls de geheele niwonende en immigreerende bevolking naar hunne productie-eischen. De samenstelling van eene echte industriestad toont de tegenstelling aan van den arbeidersstand tegenover kantoor- én technisch personeel. Omvang en aard van den omzet zijn daarom aangewezen op eene overgroote menschenmassa met eenzelfde klein inkomen, met dezélfde behoeften.

pé groote stad daarentegen, Vooral de handelsstad, biedt een veelzijdiger bestaansmogelijkheid. De maatschappelijke klassen gaan gelijkmatiger in elkander over, vormen een vast aaneengesloten reeks en openen daardoor voor een ieder de mogelijkheid om zijn werkkracht naar aanleg te ontwikkelen. Hoe grooter een stad en hoe samengestelder haar karakter, des te grooter de differentiatie, die ze door haar eischen bij de individuen te voorschijn roept.

Een overgang van landbouwstaat naar industriestaat, zooals

Sluiten