Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

gevoelens die uit een evenwicht van zinnelijk en hooger zelfbewustzijn bestaan, maar toch steeds naar aanleiding van zinnelijke objekten. Op de onderbroken lijn staan de eigenlijke gemoedsbewegingen, wier motieven bovenzinnelijk zijn en dus voortkomen uit het hooger begeervermogen, maar hieruit redundeeren op de respektievelijk overeenstemmende zinnelijke neigingen en hunne uitingsbewegingen.

Zij die de Thomistische indeeling der passiones voor den geest hebben, zullen met genoegen zien, dat onze klassificeering in alle hoofdlijnen ermee klopt. Onze vier kontrasten komen overeen met zijne delectatio tristitia, spes desperatio, amor odium, audacia timor. Zijn desiderium, fuga en ira hebben begrijpelijkerwijze bij ons geen afzonderlijke plaats meer. Van de tegenstelling tusschen concupiscibel en irascibel was hiervoor niet genoeg geprofiteerd.

Deze overeenstemming is niet aan vooropgestelde meeningen te wijten. Want ik had reeds lang, door het voorbeeld van Henry Hughes aangemoedigd, mijne experimenteele hoofdindeeling opgesteld, eer ik op de diepe overeenkomst met Thomas' klassificeering opmerkzaam werd.

Het midden tusschen de twee" kontrastrichtingen stelt telkens het onbewogen evenwicht voor.

Van dit evenwicht uit: golft nu onze gemoedsbeweging omhoog en omlaag, in vier demensies tegelijk. Want naast de enkelvoudige gevoelens zagen wij ook de samengestelde.

En het is juist de rijkdom der mogelijke samenstellingen, die het ons aanvankelijk zoo moeilijk maakte de hoofdrichtingen te onderscheiden. Wilden wij dus ook alle gemengdé gevoelens als b.v. medelijden, Schadenfreude, ironie enz. in deze tabel rangschikken, dan zouden wij aan ieder twee of drie verschillende plaatsen moeten geven, naar den eisch van elk hunner samenstellende elementen. En pas op dezen weg is het, gelijk ik elders reeds toonde,

Sluiten