Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

In deze zienswijze vermoede men geen aanklacht; zij is eenvoudig het constateeren van een feit, dat zich opdringt, vooral aan hen, in wier ziel de voorwaartsleuze het diepst is vastgeklonken:

Zij beduidt een zich rekenschap geven van de moeiten en gevaren eigen aan elk overgangstijdperk, een begrijpen der oorzaken eener décadence, die den noodzakelij'ken doorgang vormt tot eene periode van vernieuwde stijging in het menschelijk bestaan.

Het belang der Negatie, der bestrijding van zich uitlevende geloovingen, van het verleden, treedt terug voor de diep-gevoelde behoefte aan rustige overweging, aan affirmatie der zich ontwikkelende levens-vatbare toekomst-waarden.

En deze affirmatie, die is: een taak van erkenning, onderscheiding, waardeering van nieuwe levensbeginselen en vormen, eischt bijzondere aandacht en toewijding. Immers voor elk geslacht nemen de moeielijkheden van dezen arbeid toe door het steeds aangroeien1 van materiaal en eene daarmede gepaard gaande gecompliceerdheid der problemen.

Bovendien heeft eene overheersohing der natuurwetenschap in uitsluitend physische richting een ledig gelaten, dat moet worden aangevuld ; een ledig, dat voor de menschelijke natuur op den duur ondragelijk is, en waarvan de aanvulling eene levenskwestie blijkt voor elke verdere poging tot berfijding.

Het geldt hier eene veelzijdiger interpretatie der natuur, der levensverschijtiselen in hun geheel, dan de z.g.n. exacte wetenschap tot nog toe heeft gegeven; het geldt den strijd voor het recht van bestaan, het even zoo goed natuurfeit zijn, de waarachtigheid' der ontastbare, ongeziene werkingen, naast de tastbare en zichtbare, van het psychisch-geestelijk, naast het physisch-mechanisch gebeuren.

Het naturalisme in zijn eerst onstuimig optreden, een weldadig .zuiverings-proces van boven-natuurlijke, ideologische waanvoorstellingen, verloor al spoedig zijne betoovering door gebrek aan aandacht en begrip voor de psychisch-geesttelijke natuurfeiten.

Het is deze beperking van gezichtseinder, dat weinig of geen acht slaan op de faktoren en krachten, die juist de mensch en de menschelijke samenleving, als zoodanig typeeren, die den modernen fijnvoeler en dóór-denker ondragelijk is geworden.

De dwaling dezer eenzijdigheid bleef niet bepaald' tot weten-

Sluiten