Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

schappelijk gebied. Letteren en kunst ondergingen denzelfden invloed. Ginds de hartstocht, voor het physisch-stoffelijk gebeuren, voor meehanika en techniek, hier een culte van klank en vorm met vooral weinig gedachte-ballast, een uiterste van „1'art pour 1'art"; of een brutaal vooraanschuiven der leelijkste werkelijkheid in eenzijdige belichting. Re-ageerend daartegen een terugval in allerlei waan van valsche ideologie, een mystiekerig doen, theosof isch of spiritistisch, met gebaar van profetische verkondiging, dat op niets uitliep. Van alle kanten een soort fatalisme met zijn gif van zwaarmoedigheid en onmacht, totdat langzamerhand door den chaos van meerlingen zich doorwrong een vollediger natuurbegrip, dat, de psychisch-geestelijke energieën trekkend binnen den kring zijner observatie, tot erkenning kwam eener natuurlijke, innerlijke (im-manente) sfeer van invloed, die aan het Leven zijn hoogste beteekenis en waarde zou kunnen geven, als een wordend iets, met eigen macht-faktoren tot zelf-bevrijtiing en zelf-formatie.

Aldus gezien, in het geheel van natvfurlijke beweging en wording, als eene veelvoudige eenheid toegankelijk voor innerlijke waarneming en ervaring, voor het eerst ontdaan van boven-menschelijke ver-afheid, opent zich ook voor de psychisch-geestelijke zijde van het bestaan, een verschiet van mogelijkheden, van ontwikkeling, waarvan de beteekenis, die der boven-natuurlijke goden en geesten van een primitief voorstellingsvermogen, in invloed verre overtreft.

Deze erkenning der psychisch-geestelijke elementen, der onzichtbare werkingen, verhoudingen, banden, als innerlijke macht-faktoren, deze idee der Immanenz, is uitgangspunt eener levensbeschouwing, die, in overeenstemming met het ontwikkeld» tijdsbewustzijn, Herleving belooft, op nieuw bezieling van al die hoogste manifestaties van menscbelijk voelen ert denken, die elk op hunne wijze in religie, kunst, moraal hunne uitdrukking vinden. En het is deze aanname eener psychisch-geestelijke evolutie, (want zoo luidt de eigenlijke beteekenis van bovengenoemde Immanenz) die aanvulling belooft van het ontbrekende, van dat, wat in den materialistisch-mechanischen uitleg niet tot zijn recht was gekomen.

In de plaats eener overdreven natuur-vereering, nog zonder recht bewustzijn van het eigenlijk samenstel eener natuur die het Al' der verschijnselen en daarmede de meest-tegenstrijdige elementen bevat, is langzamerhand ontwaakt het besef: dat de natuur in vele harer

Sluiten