Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

samenvatting' der onvergankelijke elementen uit verschillende tijds-leeringen, die heenreikend boven het tijdelijke, dóórdringen in elke transformatie, in elke nieuwe formuleering van geestelijke waarden.

In den evolutie-keten, die zich langzaam ontwindt, zijn filosofische en theologische systemen als schakels, die de verschillende graden van menschelijke bewustwording en inzicht geleidelijk in elkaar doen overgaan en verbinden.

Apodiktisch vasthouden aan, uitsluitend op dien voorgrond stellen van één dier systemen is even tegennatuurlijk, evenzeer in strijd met de wet der evolutie als de oproerige ontkenning en miskenning van enkele revolutionairen, die, elk verband met het verleden verscheurend, het onvergankelijke met het vergankelijke, het waardevolle, met het minderwaardige, het essentieële met het toevallige van zich afwerpen.

In het chaotisch stadium, waarin wij ons bevinden, zijn beide bovenaangeduide houdingen van den geest even noodlottig in hun verouderd absolutisme. Een fijner onderscheidingsvermogen duidt anders, een dieper blik ziet verder.

' Pioniers met krachtigen voorwaartsdrang vonden beter, zagen het morgenrood van veelbelovende toekomst, voelden vóór de echte verjonging, gedragen door een vast vertrouwen in eigen-tijdsbeloften en mogelijkheden. Onder hen vooraan Feuerbach, die, al bleef zijn arbeid onvoltooid, toch een der eersten was die verstond den komenden nood, het groot verlangen, dat de hem volgende generatie zou gaan pijnigen.

Hem, de man die uitsprak het edel-hooghartige woord: „Glück „ist Luxus, aber Vollendung, Notwenldigkeit", was het reeds duidelijk hoe dit smachtend verlangen naar hoogere ontwikkeling, naar meer volkomen mensch-wording, dat toch eigenlijk ieder menschelijk wezen in zijn ziel omdraagt, op den duur evenmin kan worden bevredigd door een louter mechanisch-materialistische duiding der dingen, als door een zich daar naast-plaatsend, dor en oppervlakkig utiliteitsbegrip.

Ondanks, zijne volkomen waardeering voor den invloed der natuurwetenschappen, die, hij was de eerste om dit te erkennen, den vasten grondslag legden voor elk modern inzicht, voelde Feuerbach toch, hoe de natuur eene diepere analyse moest onder-

Sluiten