Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

zin, waarvan een tot de physische wereld begrensd naturalisme geen vermoeden kon1 geven.

Want de natuur, zooals de gewone spreekwijze dit woord iri engeren zin bedoelt, d'. w. z. in haar physischen drang, is blind, verwoest maar al te dikwijls, nog vóór de voltooiing, haar eigen schoonste werkstuk.

Zonder bezinning, zonder zorgvuldige opsporing en kweeking harer redelijke en zedelijke eigenschappen, loopen hare fraaiste beloften op niets uit. Eerst in haar 'hoogste rijk, dat van den mensch, manifesteert zich in genoegzame ontwikkeling om van invloed te worden, dat veelvoudig psychisch-geestelijk weefsel van Gevoel, Verbeelding, Intelligentie, Wil, dat, eertijds als geheimzinnige macht, buiten en boven de menschheid gezocht, een altijd wankele invloed bleef, nu, daarentegen erkend als haar hoogste zelf, de mogelijkheid vaststelt, van een bewust streven naar steeds hooger levenskringen, naar volkomenheid.

Dat het ultra-naturalisme, het materialisme van de oude school, met zijn zich beperken tot wat de term natuur en werkelijkheid van oudsher hoofdzakelijk beduidde, in zijne eenzijdige bekrompenheid moest uitloopen op een troosteloos fatalisme op eene brutaliteit die het Leven neerhaalde en verminkte, werden ten slotte de eigen profeten gewaar.

Talloos immers zijn de voorbeelden van heftige re-aktie tegen eene richting, die met dezelfde haastige oppervlakkigheid voor bankroet werd verklaard, als zij te voren als almachtig was toegejuicht.

De uitsluitende beoefening der z.g.n. exacte wetenschappen, die het gedachte-leven van het midden der 19e eeuw beheerschte, en geleid had tot een naturalisme in engeren materialistischen zin, begon op het einde der eeuw allengs zijn invloed te verliezen. Eene terugkeer naar allerlei vormen van transcendente geloovingen vond plaats. Het groote Onbekende („The Unknowable" van Spencer, „das Ding an sich" van Kant) in de eerste opwinding der positieve veroveringen en ontdekkingen van het wetenschappelijk vernuft, op zijde geschoven' en vergeten, hernam- zijne geheimzinnige aantrekkingskracht en leidde in de welbekende banen van allerlei soort re-aktie op quasi-nieuwe, doch eigenlijk reeds lang platgetreden doolwegen. Totdat eindelijk de dageraad aanbrak

Sluiten