Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

heel het onzichtbaar weefsel, (nu niet langer gedacht buiten of boven de Natuur, maar gekend als. immanente werkelijkheid), dat dit hoogere in kiem, die op bevruchting wacht, omvat.

Het psychisch-geestelijke in mensch, maatschappij, volk, teruggebracht binnen de vaste, natuurlijke grenzen en wetten van alle overig natuur-gebeuren, verkrijgt binnen deze omlijning eene beteekenis en een kracht, die het nergens elders vinden kan, die het in vroegere, transcendente geloovingen nimmer bereikt heeft.

Eene erkenning als deze, de natuurlijke interpretatie der psychisch-geestelijke faktoren, als krachten in elke levensverrichting, is aanvang eener hoogere religieuze conceptie, wier verlossende, bevrijdende, innerlijke macht, belooft te worden een ingrijpenden; zekerder invloed, dan die eener bovennatuurlijke voorzienigheid, 't zij god of geest, wier waarachtige beteekenis voor het modern wetenschappelijk inzicht vernietigd is, en wier regelend., leidend vermogen der menschelijke activiteit, vrijwel een droombeeld is gebleken.

En het is toch juist aan werkelijkheid, aan waarachtigheid, dat zoo groote behoefte gevoeld wordt; aan het besef, dat de hoogste uitingen der menschheid: religie, moraal, kunst, niet maar zijn toevallige aanhangsels buiten de Natuur, buiten het Leven, buiten mensch en maatschappij om, maar immanente faktoren, éen innerlijke natuuraanleg, kiemen als alle andere, met physiologischen, materieelen grondslag, die zich als dezen gradueel ontwikkelden onder invloed der zinnen, van onbewuste werkingen, tot zelfbewuste, scheppende krachten.

Dit begrip, deze idee der Immanenz, der innerlijke krachtontvouwing, is de eenig mogelijke grondslag voor eene levensbeschouwing, die, in overeenstemming met de ontwikkteling van het bewustzijn., tevens gerust stelt den angst der menschelijke ziel, om wat zij voelt haar heiligst, hoogste goed.

In alle menschelijke aspiratie, verlangen naar wat men vroeger noemde: „het bovertaardsche" is een iets van eeuwige essence, dat zich door geen ontkenning dooden laat; nl. dit: Het Gevoel der Oneindigheid, van den wondervollen omvang, de grootschheid van het Heelal, de ontroering over de mysterieuze schoonheid der wereld, eene aandoening, eene soort extaze, die alle menschelijke

Sluiten