Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

gang der menschelijke Bewustwording, der Vrije Gedachte en de hieruit vportvloeiende pogingen tot menschelijke Bevrijding en verheffing.

Het militaristisch-imperialisme, de reuzen-concurrentiestrijd der keizer-rijken, waarvoor op dit oogenblik de gansche wereld zwicht, dit Imperialisme, dat zonder aarzeling menschen bij millioenen opoffert aan zijn expansie-drang, rassen uitroeit, naties annexeert, de kleinere landen dwingt zich in zijn dienst te stellen, deze commercieele belangen-strijd om de exploitatie der wereld, hoe intensief materialistisch ook in zijn bedrijf, is toch in zijn diepsten grond een geestes-houding tegenover de wereld en leven, die te bestrijden onze eerste en duurste plicht is zoo wij den jammer des tijds bezweren willen. Vrede door Recht moet zijn grondslag zoekèn in Vrede door Inzicht.

Ongetwijfeld zijn de verkeerde stelsels en methoden der politiek, der diplomatie, der sociaal-ekonomie, oorzaken van den wereldoorlog, maar tegelijk wortelt dit onheil dieper; het wortelt in het gemoeds- en geestesleven dezer menschheid zelve, het wortelt in het karakter, in de on-bewuste en bewuste geestelijke gesteldheid van elk individu afzonderlijk en alle individuen te samen en in hun samenleving. Oorlog en Vrede zijn inderdaad psychologische problemen, d.w.z. problemen der menschelijke natuur.

De oorlog is als een Natuur-phenomeen, o zeker, maar toch, en de naturalisten vergeten dit, als een Natuur-phenomeen der menschen-wereld, van dat vierde rijk der natuur, waarin met den mensch, de beteekenis en den invloed der psychisch-geestelijkfc faktoren eerst recht aanvangt. En in dit menschen-rijk is de mensch in het wereld-gebeuren, in de maatschappelijke en politieke bewegingen, de hoofd-factor waarmee rekening moet worden gehouden.

Het Humanisme begreep dit, het auto-kratisch despotisme verloochende dit feit, begunstigt door de boven-natuurlijke godsdiensten. Naturalisme der moderne wetenschap, het historischmaterialismé der sociaal-democratie deed weinig beter. Het was de dwaling der Marxisten en van verreweg de meeste revolutiontiaire leiders der 19e eeuw, de menschheid wier bevrijding praktisch hun doel was, theoretisch uit te schakelen.

Wat wij, in beide geestes-richtingen, in die der traditie en die der latere wetenschap te bestrijden hebben is het Fatalisme, dat de

Sluiten