Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

knakt. En ondanks dit feit, o bittere ironie, werd dit mechanische tot Levensleer verheven!

Tegen deze overheersching der wetenschap in materialistischmechanische richting zette op het einde der 19e eeuw een re-aktie in, die door de gecompliceerdheid van haar samenstel een chaos opriep in het modern bewustzijn.

Het verwarrende in den geestes-toestand van deze periode (en de verwarring is zelfs nu nog niet geheel opgeheven) was: dat de re-aktie tegen het materialisme optrad van drie kanten.

Ten le:.van den kant van hen, die de verouderde ideologie nimmer hadden opgegeven.

Ten 2e: van den kant van hen die wèl door het moderne waren aangedaan, maar den aanleg en kracht misten om dit moderne in zijn veel-zijdigheid te doorvoelen en te begrijpen. Hun gedachtengang stokte en zij wierpen zich opnieuw in de zoete rust van het verleden en zijn velerlei soort van boven-natuurhjke geloovingen. Uit deze kringen werden de „revivals", herlevingen geboren, allerlei geloofs-vormen uit de grijze oudheid, die gemoderniseerd, een zeer subtiele bekoring uitoefenden.

Ten 3e: de re-aktie van den kant der vooruit-willenden die, het materialisme voorbij strevend nu het uitstootingsproces eener verouderde ideologie was voltooid, den opbouw van een nieuw, een met de werkelijkheid van het meerder weten en kunnen overeenstemmend idealisme, noodwendig en mogelijk achtten.

Het is voor deze laatste categorie, die ik voor geestesinrichting van den nieuwen, den eigen tijd de meest vruchtbare en natuurlijke acht, dat ik. uw aandacht vraag.

Tot haar behooren zij, die niet het materialisme verwerpen, niet de wetenschap bankroet verklaren, maar naast het eerste, dit aanvullend, de nieuwe ideologie eener meer volledige wetenschap verdedigen.

Waar het hier om gaat is om de Natuur in zijn totaliteit, in zijn geheel van verschijnselen, om de erkenning der psychisch-geestelijke factoren op hun natuurlijken grondslag. Het gaat om den mensch, in zijn volkomen menschelijkheid, in zijn hoogere Natuurlijkheid — om karakter, verbeelding, inzicht, — om het Leven .kortom in zijn psychisch-geestelijke scheppingskracht, — om „1'élan vital", „1'évolution creatrice", waarvan Bergson gesproken heeft — maar

Sluiten