Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Ook de jongste pogingen der revolutionnaire socialisten verdienen vermelding, bezield als zij zijn met een heilige verontwaardiging tegen het imperialisme dat ons den oorlog heeft aangedaan.

Overal elders een kolossale desillusie, een terugslag, neen méér dan dit: Een historisch-menschelijke tragedie, die haar wedergade niet vindt in de annalen der historie.

Een tragedie der Bewust-wording, een moderne tragedie, omdat juist in het moderne, die gecompliceerdheid van voelen, denken en streven optreedt, waarvan de mensch individueel en in zijn samenleving zoo licht het slachtoffer wordt.

Ik herinner hier aan de treffende formuleering van dit feit door den dichter-wijsgeer Guyau, waar hij zegt: „Het nieuwe PassieDrama voltrekt zich in de menschelijke Bewustwording, en is er niet minder hartverscheurend om."

Gij gevoelt het, de oorlog trof ons, toen wij ons bevonden in een zeer kritiek overgangstijdperk, niet alleen wat betreft de politieke en sociale vraagstukken, maar eveneens in al wat betreft ons gemoeds- en geestesleven.

En in dit kritiek moment trad het Imperialisme" op, en begon met den Transvaaloorlog de serie zijner annexaties. In Londen, in Engeland gebeurde toen in het klein, wat nu met den wereldoorlog in het groot ons is overkomen. Plotseling werd het hervormingsélan als verlamd; er bleef evenals nu, slechts een kleine groep over, die beginselvast aan de oorlogshypnose weerstand bood. Toen openbaarde zich als thans, het tragisch conflict der nieuwe menschheid met zich zelve. Het was de verdeeldheid, het gebrek aan geestelijken ondergrond in het individu en in de verschillende vrijheidsbewegingen, dat het Imperialisme reeds toen de gelegenheid gaf te zegevieren.

Zoo werd het einde der 19e eeuw, wij herinneren het ons maar al te goed, een tijdperk van verwording van al datgene waarvoor de vooruitstrevenden met geestdrift gestreden hadden.

Het imperialisme werd in de hand gewerkt, groeide snel tot een oppermacht door het plotseling terugdeinzen van hoog begaafde leiders in kunst en litteratuur. In Frankrijk een Maurice Barrès, in Italië een d'Annunzio, allerlei quasi futuristen vuurden dén waan van het chauvinistisch materialisme aam, op deze wijze den weg bereidend voor den oorlog.

Sluiten