Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

DE OORLOG.

(Overgenomen uit „De Nieuwe Gids", Aflevering XI. November 1914.)

Oorlog is het gevolg van natuurlijke oorzaken, niet van boven-natuurlijke voorbeschikking. Fatalistische beschouwingen rijn slechts een verontschuldiging voor gebrek aan inzicht en leiding. G. K. M.

Het is een oude orde van maatschappelijke en politieke organisatie, van nationaal en inter-rrationaal bestuur, het doordrijven van verouderde opvattingen en begrippen, geheel een verouderde levens-inrichting en dito levens-inzicht, dat in het oorlogs-delirium, thans door ons beleefd, zich uitraast en zelfmoord begaat.

De ontwrichting die alom nu plaats grijpt is zoo geweldig omdat een oorlog als deze in de moderne wereld met zijn internationale materieele en geestelijke belangen niet meer thuis hoort. Deze oorlog is een anachronisme. Bovendien is hij een natuur-verschijhsel, de uitbarsting gelijk der vulkanen, die van tijd tot tijd een stuk aarde onreddert. Het is dan ook als een natuurverschijnsel der menschen-wereld, dat deze oorlog moet worden doordacht en besproken. De gewone geschiedenis, een opsomming van feiten in chronologische volgorde is nutteloos, indien niet een natuurlijke historie der menschheid, een psychologie van den oorlog de eigenlijke beteekenis dezer feiten bloot legt. Feiten, gebeurtenissen, daden zijn welsprekend alleen in zoo verre als zij de openbaring zijn van innerlijke motieven. Zoo ooit een katastrophe van menschelijke macht en on-macht het bewijs was, dan is het dit onheil dat geheel de wereld raakt tot in haar grondslagen. Zoo ooit denken, maar vooral ook doordenken, onbevooroordeeld onderzoek noodig was, dan is het nu op dit moment dat een schok van het uiterst geweld het geheel onzer beschaving uit haar verband rukt.

Sluiten