Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

alleen betrekking op voorstellingen en begrippen, en schieten dus voor een beschrijving der extase te kort. Wij zien dus tevens, dat de extase wel te onderscheiden is van het visioen, al komen beide soms gepaard voor.

Dat de drie of vier genoemde kenmerken geen positieve waarde hebben, blijkt daaruit, dat wij ze evengoed kunnen toepassen op een toestand van bewusteloosheid; waarmee de extase dus wel punten van overeenkomst heeft, maar allerminst identiek is. Want zij heeft aan den anderen kant volkomen het karakter van een affect, en is dan ook inderdaad een zeer heftig affect — zóó heftig, dat alle voorstellingen en begrippen er tijdelijk door zijn afgesloten.

Dat kunnen wij aan ons zelf nagaan. Wie vreugde voelt — bijvoorbeeld om een verloren en teruggevonden voorwerp — zal daarbij een bepaalde voorstelling hebben. Maar wordt de vreugde zoo intens, dat wij volgens de uitdrukking van den volksmond „dol zijn van plezier" of „buiten ons zelf van vreugde", dan wordt de voorstelling flauwer en kan soms tijdelijk geheel ophouden, tenminste bij naturen, die daarvoor vatbaar zijn. Zoo iemand is dan „in extase".

Maar hetzelfde is mogelijk bij zeer intense angst, verdriet, schrik of woede. Wij kunnen dus van vreugde-extase, angstextase, etc. spreken, al naarmate van het affect, waarmee de extatische toestand verwant is.

De extase is dus een affect van zoodanige intensiteit, dat het zelfbewustzijn, het bewustzijn van tijd en ruimte, en alle voorstellingen en begrippen tijdelijk er door ter zijde worden geschoven.

Door de groote affectieve waarde van religieuse voorstellingen, kan de religieuse aandoening het gemakkelijkst tot extatische toestanden leiden.

Wij hebben tot nu toe dan ook een paar gevallen van extase nader beschouwd, die duidelijk hun zuiver-godsdienstig karakter toonen. Maar vaak is het anders. Niet alleen, dat de extase soms met behulp van allerlei physieke middelen wordt opgewekt (alcoholica en narcotica, woeste beweging,

Sluiten