Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

gesteld, maai nog geen persoonlijke karaktertrekken vertoont. De oudste cultus, die zulke daemonen gunstig wil stemmen, is prae-religieus: hij gaat aan den eigenlijken godsdienst (in onzen zin) vooraf. Hij is — gelijk de beroemde Wilhelm Wundt het uitdrukt1) — de opvoeder, niet de uitdrukking van religieuse affecten. Nergens bestaat godsdienst zonder cultus; maar wel komt (in een primitief stadium) een vereering zonder bepaalde religieuse voorstellingen voor.

Primitieve godsdienst

Om den Dionysusdienst goed te begrijpen, moeten wij eeist nog even ovei het ontstaan van goden spieken. Vroegei stelde men zich algemeen het ontstaan 'van de godsidee zoo vooi, dat de menschelijke geest de natuurkrachten eenvoudig zou hebben „gepersonificeeid" tot godengestalten, dooi een werking van zijn intellect. Maar de moderne wetenschap heeft, door het onderzoek van half-primitieve ) stammen, als zeker uitgemaakt, dat de primitieve mensch aan zulke abstracties nog lang niet toe is. Niet door de werking van het intellect ontstaat de religieuse voorstelling, maar door die van het affect: schrik, vreugde, angst vooral. De bliksem geeft den naleven mensch in zijn schrik niet de gedachte, dat (vermoedelijk) een hoogei wezen hem slinge*tt, maar hij meent een dreigende gestalte werkelijk te zien, en kan die voorstelling niet kwijt raken. Het vergaat hem daarbij als ons met de z.g. „fixeeibeelden"; in de afbeelding van een boom bijvoorbeeld zien wij eerst niets bijzonders tot wij er plotseling een menschengezicht in ontdekken; is die visueele voorstelling eenmaal opgewekt, dan kunnen wij met den besten wil van de wereld er niet . meer aan ontkomen. Zoo gaat het den primitieven mensch met

!) „Elemente der Völkerpsychologie", p. 414.

2) Geheel primitieve volksstammen, d.w.z. die nog volstrekt niet in aanraking zijn geweest met meei-ontwikkelde, komen niet meer voor; wel half-primitieve. Als zoodanig noemt Wundt de dwergvolken aan den bovenloop van den Nijl (omstreeks 1870 door Schweinfurt ontdekt), de Negritos op de Philippijnen, en enkele stammen op Ceylon en in Australië.

Sluiten