Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

éénzelfde tijdsdeel. Dat drukt men in het dagelijksch leven uit door te zeggen dat men maar op één ding tegelijk zijn aandacht vestigen kan. Ook als men meent twee dingen tegelijk waar te nemen, blijkt het bij nauwkeuriger beschouwing altijd dat de twee waarnemingen na elkaar, maar niet volkomen tegelijk plaats hebben. Deze grootste intensiteit van de psychische werkzaamheid noemen we aandacht, als er van waarnemen, voelen etc. sprake is; bij handelen noemt men het den wil.

Op welk punt van het bewustzijn op een oogenblik de grootste intensiteit van psycho-physische beweging plaats zal vinden, hangt af van een aantal factoren, die deze schijnbare keuze tot een onvermijdelijke noodzakelijkheid maken. Meestal is voor ons denken een zintuigelijke waarneming het uitgangspunt, al heeft deze misschien al lang te voren plaats gehad. Hoe dan het denkproces verloopen zal — door welke associatievezels de prikkel voortgeleid zal worden; welke herinneringen opgewekt en welke nieuwe associaties gevormd zullen worden — wordt geheel logisch bepaald door den toestand van ons bewustzijn, en den aard en de kracht van den prikkel. Daarom is het slechts zelfbedrog wanneer men meent zijne aandacht willekeurig op iets te kunnen richten, een bepaalde handeling willekeurig te kunnen doen of laten/

Zooals wij gezien hebben is het punt van de grootste intensiteit der psycho-physische beweging niet een bepaald punt van het bewustzijn, maar wisselt van oogenblik tot oogenblik. Ook het bewustzijn zelf verandert doorloopend, daar er steeds nieuwe prikkels in komen, die er telkens een verandering in teweeg brengen. Zoo is het dus ook een onmogelijkheid dat het bewustzijn zichzelf waarneemt — het kan slechts waarnemen wat het een oogenblik te voren was.

In een dergelijke opvatting van het bewustzijn is geen plaats voor denkbeelden, die van één deel van het bewustzijn in het andere komen, zooals Bechterew zich voorstelt.

Wat is nu suggestie l

In wakenden, zoowel als in slapenden toestand ontvangt het bewustzijn doorloopend een groot aantal prikkels van geringe 297

Sluiten