Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

te bewegen geweest zóu zijn. Tallooze voorbeelden daarvan ziet men in de Fransche revolutie, in verschillende vrijheidsoorlogen, maar ook in oproeren en volksonlusten. Een drijvende geest, een leider die de menigte weet te bezielen, brengt haar tot een ongekende ontwikkeling van geestdrift in 't goede zoowel als in 't kwade. Vandaar het verbod van vergaderen en samenscholen bij politieke beroeringen — het eerste wapen der overheid. Want zijn er eenmaal een aantal menschen bij elkaar, bezield door éénzelfde ontevredenheid, haat, begeerte of welke hartstocht ook, dan is er dikwijls slechts een kleinigheid noodig om een hevige uitbarsting teweeg te brengen; zooals een vonk een vat buskruit doet ontploffen. De massa reageert dan als één lichaam; naarmate er meer menschen bij elkaar zijn, heeft ieder afzonderlijk des te minder eigen persoonlijkheid.

Ook daar waar een groot aantal menschen of kinderen regelmatig voor een bepaald doel tezamen komen, handelt de enkeling niet meer zooals hij, aan zichzelf overgelaten, doen zou. De kinderen van één klasse eener school, het personeel in een groote inrichting, zooals bv. een ziekenhuis, de soldaten in één kazerne: zij allen ondergaan den invloed van het gedurig samenzijn met vele anderen. Men zegt wel eens dat daarbij al gauw het moreele peil van het geheel zakt tot op wat het bij de laagststaanden er tusschen is. Zoo erg is het gelukkig niet altijd; maar wel is het een feit dat enkele slechte elementen het geheel, den geest onder allen, bederven kunnen. Ieder onderwijzer weet goed welk een last en schade de belhamels van een klasse hem geven. Spreekt hij ieder kind afzonderlijk toe, dan is het volgzaam, gewillig en bereid om in te zien, dat de deugnieten ongelijk hebben; maar zijn ze weer allen bij elkaar, dan suggereert het voorbeeld van enkele slechte elementen hun onveranderlijk, dat men meedoen moet, dat het laf is om gehoorzaam te zijn en zijn plicht te doen etc. De een geneert zich voor den ander om zich tegen den kwaden invloed te verzetten.

Het komt mij voor dat dit de groote moreele schaduwkant van de suggestie in het maatschappelijk leven is. Door de

Sluiten