Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

die zich uitsluitend bepaalt tot de anode, terwijl het geweten zelf zich ook over de kathode uitstrekt, omdat er immers veel in onze ervaring aanwezig kan zijn, dat onder omstandigheden het bewustzijn in geen geval mag verlaten. Omtrent het geweten bestaat overigens velerlei misverstand in de wereld. Brutus heeft het eventueel een „geweten" genoemd, toen hij de slaaf ging worden van een staatkundige theorie, die zijn heele zieleleven vergiftigd had. In meer onschuldigen, maar toch in even onjuisten zin, hoort men ook over een „geweten" spreken, als men in onze dagen een bepaalde theorie aanhangt, b.v. de theorie, dat men ganschelijk n!.et z^eren ma8> aangezien het ja ja en het neen neen zou zijn bij den mensch. Tweëerlei „gewetens" heeft men in dat geval zelfs, want de eene meent, dat hij niet zweren mag, omdat hij een God .erkent, die 't verboden heeft, zooals hij zegt; terwijl de andere meent, dat hij niet zweren moet, omdat hij den God ontkent, zooals hij zegt, die het verboden heeft; en zelfs spreekt men over „vrijheid van het geweten" in dit verband. Een zoodanig „geweten" zou dus wisselen naar persoon en tijd en naar omstandigheden, gelijk elke theorie kan wisselen naar persoon en tijd en haar omstandigheden, en toch . . . hoeveel theorieën Brutus sedert zijn vlucht ook uit mocht spitsen . . . toch bleef altijd in hem spoken een en dezelfde „evil spirit" waarmee hij aan Ceasar verbonden was ... en het eigenlijke geweten is dan ook heel wat anders dan al de abstracties, die buiten het leven om, in ons eigen hoofd zijn ontstaan, en waarin wij ten slotte ons zelf hebben vergood.

Wat het eigenlijke geweten is, zegt ons duidelijk de afleiding van het woord, 't Geweten is niet het gewone weten, maar t is het geconcentreerde weten, het weten, dat zich tot een kem van universeel weten samengetrokken heeft, 't is het weten van overal en altijd en van elke omstandigheid; 't is, het gemeenschappelijke weten, het medeweten, zooals het, naar Latijnsch voorbeeld, oudtijds door de Gothen werd ge^ noemd (midwissei), uit welk woord „medeweten" in het latere Germaansch ons tegenwoordig woord „geweten" is 533

Sluiten