Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

was Jago zoo afgunstig op Othello? Omdat hij Desdemona zoo lief had? Dat weet ieder, die Jago kent, wel beter, nietwaar? Maar 't was omdat Othello de vrouw zal bezitten, die zijn verwrongen gevoelsleven in beweging had gebracht, en omdat onder den drempel van zijn bewustzijn een psychische machinerie werkzaam is, die hem schijnbaar doet zijn een vriend van zichzelf, maar die daarom ook zijn eigen vijand is. De heerschzucht verder. Waarom was Kreon heerschzuchtig ? Zoo zeer zelfs, dat Antigone er het slachtoffer van worden moest in hare liefde? Omdat hij gestoord was in zijn eigenliefde, en nu onder den bewustzijnsdrempel een proces bij hem 'voltrokken wordt, dat ook doorwerkt bij hem in het bewustzijn zelf, zoodat hij er niet aan ontkomen kan, niet eens zelfs willen kan, om te ontkomen aan dit proces. En wat hij zijn plicht meende te zijn als heerscher, dat werd zijn noodlot. We zouden ook over de ondoordachte gelofte van Jephta kunnen spreken, die bewust volvoeren moest, wat hij onderbewust niet vast had kunnen houden, of over Ananias en Saffira, aan wie niet bewust werd, dat onder den schijn van offervaardigheid nooit hunne oneerlijkheid kon zijn verborgen. Ja, over welke tragedie zouden we niet kunnen spreken in dit verband? Zelfs het hekeldicht en de comedie getuigen er van, en als ik bij onzen Vondel van een staatsman lees, wiens „ontruste geest geguichelt wert bedroghen van eenen droom", of van een Wolfaert, wiens hart „een stinkpoel was, vol van padden en van slangen", dan doelt hij op precies hetzelfde feit. En dan de schalksche Asselijn, die in een zijner blijspelen door een trouwlustigen kwaker laat zeggen, dat „er iet inwendigs" bij hem is, en dat de „gaven des geestes den eenen tijd veel krachtiger werken dan d'ander: dan maken ze den mensch eens dof, en dan weer schander" . . .

Doch vooral de parvenu moet het ontgelden in de comedie, getuige de bourgeois-gentilhomme, die, zooals het woord reeds zegt, een dubbelvorm is, wiens heden en wiens verleden met elkaar vermengd zijn, net als iemand, die op volwassen leeftijd „poppetjes van klei maakt, of zoo maar losweg zijn

Sluiten