Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

uit Holland waai zij, ofschoon zij de kunsten met roem dienden, niet in tel waren. Hollandsche landbouweis maakten moerassen droog en vruchtbaar. Hollandsche boeren stichtten hoeven en onderrichtten de Brandenburgers in het verzorgen van den veestapel (Lavisse, Etudes sur 1'histoire de Prusse). Teekenend is ook het stichten van een Brandenburgsche vloot onder Hollandsche leiding. De Duitschers daarentegen trokken bij massa's naar de Republiek, aan wien zij in vele opzichten goede diensten bewezen en waar velen hunner tot rijkdom en aanzien kwamen. Niet het minst door Indië.

Feitelijk was Duitschland tot onmacht gedoemd en moest het rekenen in den vervolge op de hulp van de Hollandsche staatslieden, die nog meer dan een halve eeuw te 's Gravenhage het lot van Europa grootendeels beheerschten. Brandenburg vooral zocht daaróm aansluiting. En in de geschillen tusschen de kleine Oostfriesche en andere staten op de Hollandsche grenzen zochten deze de hulp van de Republiek, die daar nog belangrijke plaatsen als Emden en Leeroord, en de Brandenburgsche vestingen Emmerik, Gennep, Wezel, Rees, Orsoy bleef bezetten.

De tijd zou voor Duitschland spoedig komen, om in het bestaan der Republiek een voorwaarde van zijn eigen onafhankelijkheid te zien en zich nog meer aan te sluiten.

Frankrijk toch, tot op Lodewijk XIV verdeeld, zou spoedig tot eenheid en krachtige regeering komen en de rol willen spelen, vroeger door Spanje als bedreigende WestEuropa gespeeld. En het zou ook onmiddellijk het Duitsche Rijk wezen dat grievende bejegening en roof van grondgebied •in vollen vrede zou ondervinden. Evenals in Spanje traden ook in Frankrijk godsdienst en staatkunde te samen in verbond. Het was het doel van Frankrijk van Europa één rijk te maken met één algemeene religie. (Fruin). Toen de eerste ernstige aanslagen van den Roi Soleil begonnen, stond de Republiek der Vereenigde Nederlanden op het toppunt van haar macht. Frankrijk zoekt voorloopig nog hare medewerking ten opzichte van de plannen met de Spaansche Nederlanden.

Sluiten