Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

de Heilige Stoel aangenomen? Zij hebben' nieï alleen den wetenscbappelijken vooruitgang niet belemmerd, maar niemand heeft ijveriger die vorschingen ondersteund, wier vrucht het door Katholieke Geestelijken het eerst opgestelde en verdedigde systeem was, terwijl ter zelfder tijd Protestantsche ijver aars in Duitschland daartegen schreeuwden." (*)

„Moedig ging men reeds verder dan de Ouden. Wiskunde, aardrijkskunde en natuurkundige wetenschappen konden zich juist en Italië vrij en ongehinderd ontwikkelen; uli3se Aldovrandi had voor de laatste een vrije baan geopend. De Kerk zocht uitwassen verwijderd te houden, gelijk haar ambt dit vorderde, belette echter geen vooruitgang der wetenschappen, welke zich binnen hun kring hielden. Het was niet anders met de philosophie gelegen, waarin,zich zoowel A.ristoteliaaeii als anti-Axistotelianen aan vele afdwalingen schuldig maakten; behalve: dit waren met de wijsgeerige onderzoekingen destijds physikalische en natuurhistorische versmolten. Frans Atrizi bestreed Aristoteles en zocht een philosophische traditie van Hermes Trismegistus af aan te toonen; hij ondervond van de zijde der Kerk geen bestrijding, gelijk Campanella en anderen ze noodzakelijk ondervinden moesten. Uit de school van GaÏïLEI kwamen geleerden, die met strenge bewijsvoe ring de speculatieve en de empirische wetenschappen verbinden wilden, zooals Orazio Ricasoli, BuCCELLAI, Kardinaal Leopold van Medici trachtte na Galilei de Florentijnsche Academie, welke Aristoteles door Plato verzachten en de studie van Dante en Petrarca bevorderen wilde, opnieuw te bezielen. Naar een algeheele hervorming der wetenschappen-werd echter bij de Engelsehen gestreefd door baco van Verulaam (i 561—1626) daar hij het. gebied der uitwenoige natuur en der ondervinding tot midldelpunt van alle men_-chelijk weten en tot kern der philosophie zocht te verheffen. Zijn inductiemethode oefende op zeer uitgebreide krin-, gen, ook op de Katholieken, grooten invloed uit; men bevorderde het kennen van ieder afzonderlijk ding, de detailvorsching, en men verloor meer en meer het begrip van het algemeene en het geheele, van den anderen kant werd op kosten van de degelijkheid het encyclopedische veelweten meer ein meer overheerschend, de wetten van het denken tegen de empirische waarnemingen in de schaduw gezet, aan deze vaak een ongepaste draagwijdte met phantastische willikeur toegekend. De theologen, steeds meer tot eenzijdigheid in hya. studiën genoodzaakt ,bleven ijverig om de stellingen te censureeren, welke onder eenig opzicht met de Openbaring in strijd waren, zooals de bewering, dat de hemel een ziel had, dat de sterren gevoel moesten hebben, terwijlrtsij ook onder elkander nog oude en nieuwe geschillen behandelen."jg.)

(1) G. Schneemann, 1. c. p. 116.

(2) J. Hergenröther, Kirchengeschitkie, II, p. 184.

Sluiten