Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

plahteterisïelsel hebben duizenden waarnemers en denkers bijgedragen; om haar tot die hoogte op te voeren, waaróp de berekeningen van Newton, in 1682, haar in waarheid recht om te leven gaven, hadden de onbewezen hypothesen van Copernicus, de wetenschappelijke maatregelen van tycho, de waarnemingen van Galilei, de wetten, door Kepler geformuleerd, samengewerkt evenals de metaphysische leeringen der Anstotelianen en de stroomingen der Cartesianen. a j

Op het tijdstip, waarop de Kerk verbood het systeem Van Copernicus te onderwijzen, zag zij van dit systeem en kon zij niets anders zien dan de hypothese, die er aan ten gronde lag, niet meer en niet minder onverplicht om te houden dan weleer het stelsel van ptolomeus was geweest op het tijdstip, waarop zijn auteur het gevormd had. De hypothese van een aarde, welke om zich zelve draait en om de zon, was nog niet aan de beproeving der onderv/nding op een zeer nauwkeurige wijze onderworpen geworden, en de gevolgtrekkingen, welke Galilei meende logisch daaruit te mogen afleiden, waren in lijnrechte tegenspraak met de feiten. De Kerk heeft dus geen bewijs van zoo groote bekrompenheid gegeven als men het wil laten voorkomen en, zoowel inn 1616 als in 1633, verrieden de aanhangers van Copernicus niet meer wetenschappelijk vernuft, door zonder voldoende redenen het systeem van oen kanunnik van Frauenburg aan te nemen dan de leerlingen van ptolomeus door zijn geocentrisch stelsel vast te houden.

Men zal zeggen: Het heeft aan de Kerk niet gelegen, dat hei stelsel van Copernicus ooit bewezen kon worden of dat zijn verdedigers de geleerden hebben geringeloord. Wij geven gaarne toe, dat de dekreten van den Index de uitgave van enkele werken hebben kunnen beletten, zooals de Monde van Descartes; maar, in trouwe, kan men beweren, dat de triumf van het stelsel daardoor achteruit is gezet? Men heeft er vaak op gewezen, dat de halve eeuw, welke op den dood van Galilei volgde, zich kenmerkt door een onderbreking in den vooruitgang van de physische astronomie; maar deze onderbreking, zoo zij ooit heeft bestaan, hetgeen nog een groote vraag is, lag aan heel andere oorzaken. Engeland, geheel door godsdiensttwisten verscheurd, Frankrijk, in beslag genomen door den strijd tegen het Huis'van Oostenrijk, Duitschland, verwoest door den dertigjarigen oorlog, Italië, door binnenlandsche onlusten bestookt, hadden weinig tijd om aan de wetenschap te wijden. Toch ging de wetenschap vooruit en wanneer men slechts de datums der werken nagaat, welke van 1650—1700 door mannen als Gassendi, Borelli, Hcoke, Huygens, Leibnitz, Hallev en Newton in het licht gegeven werden, is het vrij duidelijk, dat de physische astronomie, haar regelmatige ontwikkeling gevolgd heeft,- Overigens, wij herhalen het, de overeenstemming met de ondervinding kon alleen aan de hypothese van Copernicus een beslissende bevestiging geven, en de dekreten van den Index beletten nie-

Sluiten