Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

waarin de heerschende theologie werd omver geworpen en de staatkundige ideeën werden rijp gemaakt voor de Fransche revolutie. Onder den schijn van objectief-wetenschappelijke verhandelingen bracht men de nieuwe ideeën in het land, en zelfs indien men door allerlei uitvluchten de kracht van het objectief vertoog wilde verzwakken, had het zijne werking reeds gedaan.

Op politiek gebied roerde de Encyclopaedie de primordiale en brandende quaesties van dien tijd aan. Diderot had in zijn vertoog over het gezag uitgeroepen, dat geen enkel mensch van de natuur het recht ontvangen had om over anderen te heerschen, en hij gaf er zich wel rekenschap van, dat hij gevaarlijk spel speelde met dezen uitroep. Want diplomatiek plaatste hij een dergelijke stelling niet in het verband waar quaesties van praktische politiek werden behandeld, De misbruiken die in het Fransche Staatswezen waren te hekelen, werden behandeld op objectieve wijze in andere gedeelten der uitgave, maar niettemin^ ze werden besproken, en een goed lezer kon uit de Encyclopaedie verzet putten tegen de privileges van den adel, tegen de fiscale onbillijkheden, tegen de handels- en arbeidswetgeving, tegen de strafwetgeving. Niettemin, die vertogen werden heftig bestreden, en de praeventieve censuur het ze niet passeeren.

De polemiek der Encyclopaedie tegen den godsdienst was in wezen hevig, maar geslepen naar den vorm. Openlijk bestreed zij slechts de onverdraagzaamheid, want het onderwijs, de overreding en het gebed, waren naar het inzicht der Encyclopaedisten, de eenige gewettigde middelen om den godsdienst uit te breiden. Maar zij richtten er zich op, die onverdraagzaamheid tot in de kiem te smoren, en ondermijnden feitelijk het kerkgeloof door het belachelijk te maken, terwijl hun intentie was, een einde te maken aan het bondgenootschap tusschen geloof en rede, dat de Fransche philosophen, zelfs Descartes, immer hadden voorgestaan.

De religieuze ideeën der Encyclopaedisten werden eerst naar voren gebracht als waren zij door de Heilige Schrift aan hen geopenbaard of als waren zij uit den Bijbel af te leiden, maar ten langen leste kwamen de argumenten te voorschijn waarmede de Rede het geloof bestreed, en men eindigde met te

Sluiten