Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

zoodat hij daarin het summum van wijsheid meent aan te treffen. Aldus heeft Herbart dan ook ten onzent zijne overtuigde adepten gevonden, voor wie het woord van den meester het einde was van alle tegenspraak en die geen andere meening naast de zijne konden waardeeren.

Zouden de werken van Multatuli door tal van onderwijzers zoo gereedelijk als een soort van modernen bijbel zijn aanvaard en vergood en zou van de Herbartiaansche theorie der formeele leertrappen een tijdlang zooveel ophef zijn gemaakt, indien de Nederlandsche onderwijzer in staat ware geweest, zoowel in het eene als in het andere geval het bekende: „beproeft de geesten" toe te passen ?

Inderdaad kan de geschiedenis der wijsbegeerte ons daartoe de noodige gegevens aan de hand doen. Zij leert ons, onder welke omstandigheden eenig wijsgeerig stelsel ontstaat en hoe het meestal zijn recht van bestaan daaraan ontleent, dat het de leemten en fouten in het licht stelt van het stelsel, dat het tracht op zijde te dringen. Ook leert zij ons inzien, hoe tal van wijsgeerige begrippen, die thans het gemeengoed der algemeen-beschaafden zijn en als een soort van geestelijke pasmunt algemeene gangbaarheid hebben verkregen, een langdurig .verwordingsproces hebben ondergaan, voordat zij uit den oorspronkelijken toestand van nevelachtige onbepaaldheid en vloeibaarheid van lieverlede overgingen in dien van scherpe begrenzing en ondubbelzinnige vastheid, waarin zij thans worden aangetroffen en ter uitwisseling van gedachten worden gebezigd. Stof en kracht, geest en materie, identiteit en verandering, causaliteit en doelstelling, grond en gevolg, oordeel en besluit, al deze en dergelijke termen worden in de gedachtenwisseling der beschaafden herhaaldelijk, zij het dan ook met verschillenden graad van juistheid, voor en na te pas gebracht, zonder dat de gebruiker zich meestal op verre na bewust is, welk een verbazend groot quantum van denkarbeid aan de geleidelijke vorming van die begrippen werd ten koste gelegd.

Inzonderheid is dat ook het geval met het begrip: „wijsbegeerte"

Sluiten