Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

begeerte vier tijdperken onderscheiden; vier phasen of gestalten, waarin de wijsbegeerte zich achtereenvolgens vertoont.

i°. Wijsbegeerte en wetenschap zijn één en hetzelfde.

2°. Wijsbegeerte is metaphysica; zij onderzoekt den laatsten grond der dingen, den diepsten waarheids- en werkelijkheidsgrond, waarop alle bijzondere wetenschappen rusten.

3°. Wijsbegeerte is universeele wetenschap; zij omvat al het kenbare en waarneembare zonder iets uit te zonderen.

4°. Wijsbegeerte is de wetenschap aangaande het weten; haar object is het wezen der wetenschappelijke kennis.

Het spreekt wel van zelf, dat deze vier phasen zich niet precies na elkander, maar ook ten deele naast elkander vertoonen. Reeds bij de Grieken vinden wij de eerste beginselen van een streven om de wijsbegeerte te maken tot levensleer of tot critiek der kennis, hoewel het ideaal eener kennisbeoefening om haars zelfs wil nimmer geheel verdwijnt. Ook in onze dagen vertoonen zich de vier genoemde phasen, zij het dan ook in gewijzigde gedaante.

Toch moeten wij nog in het bijzonder de aandacht vestigen op een vijfde phase. Zij is voor altijd verbonden aan den naam van Immanuel Kant. Zij knoopt onmiddellijk aan bij de vierde phase, waarin de wijsbegeerte optrad als wetenschap aangaande het weten, als onderzoekende het wezen der wetenschappelijke kennis. Maar wat is theorie der wetenschap? Onder theorie verstaat men in het algemeen het verklaren van eene groep van verschijnselen uit hunne oorzaken en het vaststellen van de wetten, volgens welke de processen van oorzaak en gevolg zich binnen de grenzen van die groep afspelen. Vóór Kant meende men, dat de taak der wijsbegeerte daarin bestond, dat zij wat men wetenschap noemt naar zijn aard en wezen zou leeren begrijpen. Zij had, — zoo meende men, — aangaande den oorsprong der voorstellingen licht te verschaffen en de wetten op te sporen, volgens welke die voorstellingen omgezet worden in wetenschappelijke inzichten, in algemeene begrippen, en en die laatste dan weer tot oordeelen worden verwerkt. Maar eene wijsbegeerte, wier taak het is, van het wetenschappelijk denken

Sluiten