Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

kennen, maar ook op dat van het gevoelen en willen. Behalve voor het ware, zoekt Kant ook een norm te vinden ter beoordeeling van hetgeen al dan niet schoon, al dan niet zedelijk goed is. Aldus wordt de wijsbegeerte bij Kant de critische wetenschap der volstrekt geldende waarden.

Na Kant is de wijsbegeerte weer andere, hoewel volstrekt niet altijd nieuwe wegen gegaan. Somtijds waagde zij zich op zijpaden, die zeker niet zouden gekozen zijn, indien men Kant goed begrepen had.

Merkwaardig is het speculatief vermogen, de stoutheid van vlucht van een Fichte, een Schelling en een Hegel, die, elk op rijne wijze, opnieuw gepoogd hebben om de wijsbegeerte te maken tot een alomvattende wetenschap, een wetenschap des heelals, waarbij de dichterlijke conceptie mijlenver heenreikte over de betrekkelijk enge grenzen der daadwerkelijke ervaring. Van die ervaring uitgaande bouwde Auguste Comte zijn positivistisch stelsel op, waarin voor het absolute geen plaats was. Herbert Spencer ontwierp een wijsgeerig systeem, dat, opgetrokken op de grondslagen, door de uitkomsten der ervaringswetenschappen geleverd, den vorm eener geweldig omvangrijke gedachtenpyramide vertoonde, welker spits heen wees naar het „Onbekende", en welker laatste woord luidde-

„wij weten niet", en „wij zullen niet weten." — Bovendien heeft de negentiende eeuw het merkwaardig stelsel van Arthur Schopenhauer zien ontstaan, dat van de grondgedachte uitging, dat^ejyjl, niet in psychischen, maar in metaphysischen zin, als Oer- en Levenswil het „Ding an sicK.'. is, dat door den Maja-sluier des schijns aan den blik van den oppervlakkigen, niet wijsgeerig gerichten mensch wordt onttrokken. Die „Wil tot leven" is de verslindende gier, die aan de lever van Prometheus knaagt, de Tantalusbeker, die den lavenden dronk tot aan de lippen brengt, en aldus den dorstende doet vertwijfelen van

versmachting, zoodat alleen van het NirwarX dat aanbreekt, wanneer de wil is gedood, eene uitemdehjke'^êri^ssing te verwachten is.

Op het pessimisme van Schopenhauer volgt dan de philosophie van Friedrich Nietzsche, in wiens stelsel de „Wil tot leven" wordt omgebogen tot den /fSÖUetmacht". Nietzsche wil het leven beamen en aanvaarden onder alle omstandigheden en tot eiken prijs, met

Sluiten