Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

is geen chaos, geen product van blindwerkende krachten, maar een kosmos, in het aanzijn geroepen door een intelligentie, die, welbewust, alles leidt naar een te voren, beraamd doel. Zoo moet ook de staat de openbaring zijn van de redelijkheid, waaraan de mensch krachtens de inwoning van den vols deel heeft. Het Athene van Perikles moest naar de bedoeling van den grooten staatsman het karakter van zulk een kosmos vertoonen, waarin geen andere wet zou gelden dan die der volstrekte redelijkheid.

De geest brengt den chaos in beweging. De uitert fijne elemen-' taire stofdeeltjes zijn verward dooreen gemengd; doch de cirkel-

| beweging geeft aan het gelijksoortige gelegenheid om zich bij elkaar te voegen. Maar de afscheiding van het gelijksoortige uit de gemengdheid wordt niet ten volle bereikt en daarom zijn de stoffen,

| zooals onze ervaring ze kent, geen zuivere elementen, maar mengsels van homoeomerieën, waarin één element het meest op den voorgrond treedt. Anaxagoras die de chemische ontbinding niet kent, stelt zich dit wordingsproces der dingen volstrekt mechanisch voor; alles bestaat uit zeer kleine, in vorm onderscheiden, doch onveranderlijke deeltjes, die elk een qualitatieve eigenschap vertegenwoordigen. De empirisch waargenomen dingen worden qualitatief bepaald door de „homoeomerieën", die in hun mengsel het sterkst vertegenwoordigd zijn.

/ Hoewel Anaxagoras den geest van de stof streng tracht te onderscheiden, gelukt het hem toch niet dien geest van alle stoffelijkheid te bevrijden. De geest, zegt hij, bestaat op zich zelf; want als hij met iets anders vermengd ware, zouden die bijgemengde dingen hem hinderen, en hij zou over geen ding zulk een macht hebben, als nu hij alleen op zichzelf bestaat". Maar toch is het weer diezelfde geest, die als het fijnste en reinste bestanddeel in vele dingen, voor het minst in den mensch, woont. Geest, die zich zoo innig met de materie kan verbinden, is dat wel geest; is dat geen, zij het dan ook de „fijnste en reinste" stof?

Opmerkelijk is het, dat de geest niet meer doet dan den eersten

Sluiten