Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

bestaat volgens hem uit een oneindig aantal niet verder deelbare lichaampjes, atomen genoemd, die ondoordringbaar zijn, doch in vorm, ligging, groepeering, grootte en gewicht verschillen. Deze atomen en de ledige ruimte, welker bestaan door de Eleaten geloochend, maar door Demokritus aanvaard wordt, zijn de eenige dingen, aan welke de eigenschap van het zijn in de volle beteekenis des woords mag worden toegekend. Tengevolge van verschil in gewicht geraken de atomen in de ledige ruimte in een vallende en draaiende beweging en pakken zij zich tot atoomcomplexen samen, waarbij het gelijke (het gelijk zware) zich bij het gelijke voegt. Op die wijze zijn de tallooze hemellichamen ontstaan met al wat zij bevatten. Dit wereldbeeld komt vrijwel overeen met dat van Anaxagoras. Doch, het wijkt van den laatsten af op één gewichtig punt. Heel de wereld is ontstaan tengevolge van zuiver mechanische atoombeweging; de verschillende eigenschappen der dingen berusten uitsluitend op onderscheidene, zuiver mechanisch veroorzaakte atoomverbindingen ; alles wat zou doen denken aan bewuste, redelijke doelstelling, is volstrekt uitgesloten.

In verband hiermede maakt Demokritus onderscheid tusschen primaire en secondaire eigenschappen. Slechts de eerste, die, zooals gewicht, dichtheid, hardheid enz. oorspronkelijke, onveranderlijke eigenschappen der atomen zijn, beschouwt hij als objectief aanwezig. De laatste, die zooals kleur, smaak, temperatuur, door verschillende waarnemers verschillend worden waargenomen, zijn afgeleid. Zij zijn eigenlijk slechts opvattingen, meeningen, van het waarnemende subject, en hebben derhalve een subjectief karakter. Demokritus noemt daarom de zintuiglijke waarnemingen een bron van „onechte kennis". Maar boven die zintuiglijke waarneming staat het denken, dat tot de kennis van het werkelijk substantieële: namelijk dejatomen en de ledige ruimte, vermag door te dringen. Dat denken zelf is echter ook een stoffelijk proces; want, volgens Demokritus, is de term „ziel" slechts een saamvattende benaming voor de bolvormige vuuratomen, die, tusschen de overige in gelegen, door heel het menschelijk lichaam zijn verspreid. Als zij alle het lichaam hebben

Jansen. Geschiedenis der Wijsbegeerte. * 5

Sluiten