Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

arbeid. Haar einddoel is: den mensch, zooals hij van nature is, om te vormen tot een zedehjk karakter. Aan de levensvreugde wordt daarbij alle recht gedaan; maar Demokritus maakt onderscheid/ tusschen onschuldigen en schadelijken lust, tusschen laag-zinnelijke liefde en liefde, die op het waarachtig schoone is gericht.

Die leer van den dubbelen Eros zullen wij later bij Plato terugvinden. Hoog staat bij Demokfïtus de vriendschap aangeschreven, die op gelijkheid van gezindheid berust; weinig lof heeft hij voor de vrouw en het famiüeleven. De staat schijnt hem toe een noodzakelijk kwaad te zijn, als instelling onmisbaar om de veelheid der menschen te regeeren. Ofschoon hij de democratie boven de tyrannie stelt, is hij met de historisch geworden republieken niet tevreden. In elk geval kan de wijze in de noodzakelijkheid worden gebracht, zijn persoonlijke onafhankelijkheid te handhaven tegenover de bestaande, in de practijk geldende wetten en gebruiken. Evenmin acht hij zich gehouden dë grenzen te eerbiedigen, die natiën en staten scheiden; want van rechtswege is hij wereldburger.

Dat is, in kort bestek, de wijsbegeerte van Demokritus. Behalve door haar materialistische basis, onderscheidt zij zich door de atomenleer en door de ethiek van het „juste milieu". Aanvankelijk vond die wijsbegeerte, in haar geheel genomen, geen geschikten bodem om daarin te wortelen. Doch de atomenleer is reeds in de oudheid gebleken eene vruchtbare hypothese te zijn voor het natuuronderzoek. Hippokrates, de grondlegger der geneeskundige wetenschap, knoopte bij haar aan, en, eeuwen later, toen in het tijdperk der Renaissance het moderne natuuronderzoek nieuwe banen ging betreden, is diezelfde oude atomenleer van den schier vergeten Griekschen denker van grooten invloed geweest op mannen als Galilei, Descartes en Gassendi. Het moderne monisme van Hackel stoelt in den grond der zaak, — om een geijkte uitdrukking te bezigen,— op denzelfden wortel.

Bij Demokritus missen wij het profetische van Heraklitus, het enthousiasme van Parmenides, de inspiratie van Pythagoras. Hij is de man van het juiste midden; hij neemt de dingen, zooals zij nu

Sluiten