Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

zelf de geesten in beweging zette en te Athene zijn grootsten bloei bereikte. Evenals dat elders het geval was, ging ook hier de wijsgeerige ontwikkeling hand aan hand met de ontwikkeling van heel het cultureele leven, zooals zich dat op het gebied van kunst, wetenschap, bedrijf, staat en maatschappij openbaarde. Want ook hier is de abstractie, de wijsgeerige gedachtenvorming, die wat de eeuw beweegt, in denkvormen weerspiegelt, het voornaamste middel, waardoor eerst dat leven zich zelf bewust wordt en in de diepte zijner beteekenis zich zelf leert verstaan.

De philosophie der Ioniërs en der Eleaten was monistisch geweest; zij had gezocht naar één enkelvoudig beginsel van wereldverklaring, in overeenstemming met het leven zelf, dat zich in die koloniën vertoonde als volgens één beginsel georganiseerd. Het geestesleven in die koloniën bevatte nog niet de elementen eener, op overlevering en gewoonterecht berustende, als het ware in een toestand van toenemende versteening verkeerende beschaving. Daar werden nog geen maatschappelijke standen aangetroffen, die de eenmaal bestaande voorrechten trachtten af te schaffen of die hun eenmaal verworven privilegiën tegenover den algemeenen vooruitgang tot eiken prijs wilden handhaven. Zelfs het eeuwig worden van Heraklitus was een streng monistisch beginsel; want het gold bij dezen wijsgeer als het eenige, in zijne voortdurende veranderlijkheid zich gelijk blijvend beginsel, waaruit heel het ontwikkelingsproces des heelals kon verklaard worden.

In het Grieksche moederland zijn de toestanden anders. Daar heeft een gevestigde stand van zaken zijn beslag gekregen, waartegenover het nieuwe, dat worden wil, zich baan moet breken, waaraan het zijn kracht moet meten en waarmede het een schikking heeft te treffen. Zoodoende krijgt de wijsbegeerte hier een dualistisch karakter; de politieke tweespalt, waarin de Atheensche burger zich ziet geplaatst, wordt overgedragen op den kosmos, op het heelal en zij beheerscht voortaan het wijsgeerig denken. Aanvankelijk, in het tijdperk, waarin het jonge Athene vol levenskracht omhoog streeft, wordt dit dualisme tusschen oud en nieuw, tusschen conventie en

Sluiten