Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

slechte daden, tusschen deugd en ondeugd behoort onderscheiden te worden, dan moet dat onderscheid daarin bestaan, dat de wil van sommigen een verkeerd spoor volgt; en dat kan dan alleen zijn oorzaak hebben in een gebrek van intellectueelen aard. De verkeer dan in dwaling, heb dan een verkeerd inzicht omtrent hetgeen mij nuttig is, ik ben dan blind voor het waarlijk nuttige, of ik houd voor nuttig, wat het niet is en mijn handelen zal des te zedelijker zijn, naargelang ik beter tusschen het waarachtig nuttige en zijn tegendeel vermag te onderscheiden.

Aangenomen, dat deugd in weten bestaat, dan kan die wetenschap meegedeeld en geleerd worden aan hem, die daarvoor ontvankelijk is. Dan kan de deugd dus onderwezen worden. Dat is de theorie, die Sokrates onophoudelijk en onverdroten in practijk heeft gebracht.

In den grond der zaak is de moraal van Sokrates een nuttigheidsmoraal. Hij vat, — dit moet erkend worden, — het nuttige niet op in den zin van het materieel-zinnehjk behaaglijke en lustverwekkende. Vele zijner uitspraken doelen er op, dat hij onderscheid maakt tusschen een subjectief en een objectief criterium van nuttigheid.

Volgens het subjectief criterium bestaat het nut van eenig ding voor den mensch in de mate, waarin het bijdraagt tot zijn gelukzaligheid en handelt de mensch dus goed in zedelijken zin, naar gelang hij door zijn handelen zijn eigen geluk bevordert. Waarin dat geluk nu eigenlijk bestaat, zegt Sokrates ons niet; hij bepaalt zich tot het geven van een of ander voorbeeld uit de practijk ea bovendien schijnt hij voor zich zelf niet te hebben uitgemaakt, of het nut van den enkelen mensch of wel dat van de geheele menschheid als het hoogste goed moet worden beschouwd.

Tusschen individueel en universeel eudaemonisme wordt door Sokrates nog geen onderscheid gemaakt; zij zijn voor zijn bewustzijn één. Een mogelijk conflict tusschen beide voorziet hij niet en hij is naïef genoeg om te eischen, dat de mensch aldus behoort te handelen, dat hg niet alleen zelf gelukkig wordt, maar ook andere

Sluiten