Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Van Sokrates weten wij, dat hij vóór alles naar waarheid zocht, en wel in de eerste plaats naar die waarheid, die dienstbaar kon worden gemaakt aan de levenspractijk, omdat zij het juiste inzicht vermocht te geven voor het juiste, dat is het zedehjk, handelen. Sokrates had naar zulke waarheden gezocht, zonder ze daarom nog altijd te vinden. In tegenstelling met de grootspraak der sophisten, die beweerden te weten, was hij overtuigd van zijn betrekkelijk niet-weten. Van één ding was hij echter zeker, namelijk daarvan, dat hij den beteren weg had gevonden, dat zijne methode van waarheid zoeken ten slotte tot het bevredigende einddoel moest leiden.

Plato nu aanvaardt de Sokratische methode zonder voorbehoud; maar hij gaat verder dan Sokrates. Sokrates blijft zich voortdurend bepalen bij de afzonderhjke gevallen, zonder van daaruit tot het algemeene op te klimmen. Als Plato daarentegen den weg der inductie heeft afgeloopen, die tot het algemeen begrip voert, dan gaat hij van het algemeene begrip langs den weg der deductie terug tot de bijzondere enkele gevallen. In deze synthese van inductie en deductie bestaat de Platonische dialektiek.

Mèt Sokrates is Plato overtuigd, dat de zinnelijke waarneming zonder meer geen betrouwbare waarheid biedt. Zij vermag niet meer te geven dan voorstellingen, omtrent welker waarheidsgehalte niets is beslist. Voorstellingen kunnen evengoed waar als valsch zijn. Wie, zonder meer, den inhoud eener voorstelling voor waarheid houdt, bedriegt zich zeiven; want hij bezit niet meer dan een niet boven tegenspraak verheven meening. Eerst het denken vermag uit het voorstellings-materiaal begrippen te vormen en uit het verkregen begrippen-materiaal nieuwe begrippen af te leiden van verder strekkende algemeenheid. Doch dan zet de deductie in; zij onderzoekt hoe groot de rijkdom aan begrippenmateriaal is, dat uit het algemeen-begrip kan worden afgeleid; hoe ver het denkgebied zich uitstrekt, waarover dat algemeen-begrip heerscht. En tevens blijkt uit het deductisch onderzoek, of het algemeen-begrip, bij inductie verkregen, meer dan hypothese is, of het met andere woorden: waar blijkt, en derhalve soliede en bruikbaar.

Sluiten