Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

verbeelding des kunstenaars en is het marmerblok aanwezig, als het ware wachtende op de inwerking van de vormende kracht, die van des kunstenaars phantasie zal uitgaan, dan is het bovendien onvermijdelijk noodig, dat deze beitel en hamer ter hand neme, opdat de artistieke gedachte inderdaad worde gematerialiseerd. Zoo is het ook in.de natuur. Zal uit de materie eenig ding van bepaalden vorm en aard ontstaan, dan is er nog een derde factor noodig, om het wordingsproces in gang te zetten. In de natuur is die derde factor een reeds bestaand ding van dezelfde soort. Zal de eene of andere plant ontstaan, dan moeten er reeds planten van dezelfde soort zijn, die rijp worden en zaad opleveren. En in dat zaad zal, wanneer het in den schoot der aarde valt, de kiem zich ontwikkelen tot een nieuwe plant van gelijke soort. Zoodra de uitwendige oorzaak zich laat gelden, wordt in de materie een proces in gang gebracht dat ten slotte daarop uitloopt, dat de inwendige oorzaak, die vorm heet, zich in de materie, of door middel van de materie, openbaart.

Doch die vorm, die de van binnen naar buiten werkende, op materialiseering gerichte oorzaak is, hij is tevens het einddoel van het wordingsproces. Dat proces wordt in zijn verloop door de doelstellende oorzaak, die vorm heet, beheerscht. Doel en inwendige oorzaak zijn derhalve een en hetzelfde.

Aristoteles maakt in dit verband vaak gebruik van den term „entelechie." Onder „entelechie" verstaat hij: het door de werking bereikte doel. De ziel is de entelechie van het menschelijk organisme. Entelechie is de werkelijkheid in hare voltooiing gedacht, het doel, waarop het proces der verwerkelijking is gericht. Alles is in beweging, streeft, in beweging zijnde, naar een doel, en dit doel geeft aan deze beweging stuur en richting. Daarom kan Aristoteles beweren, dat de voltooide eindtoestand, waarop de levensbeweging in eenig ding is gericht, reeds in kiem aanwezig is, vóórdat die beweging aanvangt. De plant in hare voltooide uitgroeiing ligt reeds besloten in het zaad, waaruit zij zal ontstaan. Wat de volwassen mensch, zoowel lichamelijk als geestelijk, worden zal,

Sluiten