Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

wordt reeds bepaald door den aanleg, die in den pasgeborene sluimert. „Das Kind ist des Mannes Vater," zooals het Duitsche spreekwoord zegt.

Aristoteles staat geheel anders dan Plato tegenover het vraag! stuk der beweging. Volgens Plato is de beweging niet iets reëels, , maar behoorende tot de wereld van den schijn, die slechts in / zoover aanspraak kan maken op werkehjkheid, als zij aandeel heeft aan de wereld van het Eeuwig-Zijnde, die volstrekt onveranderlijk is, en derhalve van geen bewegen weet. Aristoteles wenscht niets vuriger dan die schijnwereld van Plato te leeren kennen, in plaats van haar te ontvluchten. Alles wat hij in haar én omtrent haar waarneemt, wekt in hem een sterk vermoeden, nagenoeg met zekerheid gelijkstaande, dat zij niet het product is van eenig onbegrepen toeval, dat zij ook niet is een zinnenverbijsterende phantasmagorie, maar dat zij veeleer moet zijn een ongeëvenaard groot en verheven kunstwerk, een fijn bewerktuigd organisme, waarin zich een groote gedachte openbaart. Een kunstwerk is gebaseerd op een plan, dat alle bijzonderheden beheerscht. Wie het plan kent, begrijpt de noodzakelijkheid van al de bijzonderheden. Dat plan der wereld wordt ons niet gegeven; wij moeten trachten het na te speuren, door de afzonderlijke verschijnselen te bestudeeren. Wie het wereldplan wil vinden, moet de verschijnselen nauwkeurig waarnemen en hun samenhang trachten te doorgronden. Als Aristoteles waarneemt en onderzoekt, is het hem niet te doen om het [vinden en vaststellen van algemeene wetten, maar om achter het plan, de bedoeling, de idee te komen, waarvan het wereldgeheel de openbaring is. Zoodoende zal het wereldplan hem duidelijk worden, en zal hij vervolgens in staat zijn, het licht dat van dat plan uitstraalt op de afzonderlijke verschijnselen te doen vallen, opdat hij die in hun samenhang zal kunnen begrijpen. Aristoteles hecht derhalve bijzonder veel beteekenis aan juiste, zorgvuldige waarneming; doch hij maakt van de resultaten dier waarneming een ander gebruik dan de hedendaagsche natuuronderzoekers. Hem is het te doen om inzicht in het oorzakelijk verband, dat tusschen

Sluiten