Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

te onderscheiden: een relatieve waarde, die de richting van het deugdzaam handelen bepaalt, en eene absolute waarde, die in het deugdzaam handelen zelf bestaat, zonder dat op de uitkomst van dat handelen wordt gelet. Om een voorbeeld te noemen: het leven van mijn vriend heeft voor mij betrekkelijke waarde; want het ligt, volgens de Stoa, in de „natuur" des menschen het leven van zijn vriend te redden, wanneer hij in gevaar verkeert. Volstrekte waarde heeft echter alleen mijn reddend handelen zelf. Laat ik^dat na, dan berokken ik mij zeiven een zedelijk kwaad, terwijl de dood van mijn vriend voor mij niet de beteekenis van zulk een zedelijk kwaad heeft. De uitwendige goederen leveren mij de stof voor mijn handelen en bepalen de richting van dat handelen; mijn innerlijke zedelijke waarde hangt uitsluitend af van dit handelen zelf. Het leven is een spel en de betrekkelijke, zoogenaamde „natuurlijke" waarden maken den inzet uit; de „natuurlijke" neigingen, die op de verwerkelijking van die „natuurlijke" waarden gericht zijn, dat zijn de spelregels. Onder de ethische beoordeeling valt echter alleen datgene, wat met de winst of het verlies, door het spel opgeleverd, niets van doen heeft, namelijk de wijze waarop ik telkens de spelregels toepas; want alleen daaruit kan blijken, in hoeverre ik een goed speler ben. Het is alleen de wijze van handelen, die blijvende, zedelijke waarde heeft en den grondslag uitmaakt van mijn levensgeluk, van mijn gelukzaligheid.

Aldus luidt de inhoud der Stoïsche verlossingsleer. Wat den vorm betreft, waarin die leer is geformuleerd, valt inzonderheid onze aandacht op de eigenaardige toepassing, die de Stoa geeft aan het Sokratisch begrip van den „wijze".

Volgens de Stoa is alleen hij wijs, die volkomen aan de ethische eischen beantwoordt. M. a. w. de volstrekt zedelijke mensch is de wijze mensch; alle anderen zijn dwazen. Overgangstypen, tusschentermen bestaan er niet. Men is verlost, en dus in de sfeer der volmaakte zedelijke vrijheid'gesteld, of men is het niet. Hiei; geldt de leus: alles of niets 1

Reeds Zeno, de stichter der Stoïsche school, verdeelt de menschen

15 *

Sluiten