Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

in droomtoestand. Ook mijne waardeering van dezelfde dingen wijzigt zich naar omstandigheden. Ben ik verliefd, dan vind ik het meisje mooi, dat ik in kalmer gemoedstoestand heel gewoon misschien leelijk zal vinden. Treed ik, van buiten komende in' de voorzaal van een badhuis,'dan vind ik de daar heerschende temperatuur warm; maar treed ik diezelfde zaal binnen, uit de badcel komende, dan waardeer ik diezelfde temperatuur als tamelijk koel. Nu kan men wel daartegen inbrengen: natuurlijk heeft de gezonde gelijk tegenover den zieke, de wakende tegenover den slapende, de normale tegenover den krankzinnige, de kalme tegenover hem die m opwinding verkeert. Maar wat baat die tegenwerping? Wie geeft ons, wanneer wij het eigenlijk wezen der dingen willen leeren kennen, recht om onze gewaarwordingen meer te vertrouwen wanneer wij gezond, dan wanneer wij ziek zijn, en aldus ons partij te stellen in eigen zaak? Ja maar, zoo zal men in het midden brengen toestanden van ziekte, krankzinnigheid, droomen, hartstochtelijkheid, enz. zijn onnatuurlijk. En dan antwoordt dé skepticus: zeker, de zieke verkeert in een onnatuurlijken toestand wanneer men zijn toestand beoordeelt naar den maatstaf van dé natuur des gezonden; maar de zieke gedraagt zich volkomen overeenkomst^ zijn eigen natuur; er is eene natuur van den gezonden en eene natuur van den zieken mensch, eene natuur der wakenden en eene natuur der slapenden. Welke is nu de eigenlijke natuur? Bestaat er soms een normale natuur, eene natuurlijke natuur naast een onnatuurlijke natuur?

De eerste vier tropen vormen een samenhangende reeks. Hare strekking ,s te betoogen, dat de kennis, langs zintuiglijken weg verkregen, volkomen betrekkelijk is, als afhangende van de natuur van het waarnemende subject en van zijn zinsorganen. Al die aldus verkregen kennis blijft i„ het net der subjectiviteit verstrikt. Objectieve waarheid wordt aldus niet bereikt.

Het tweede viertal tropen, de vijfde tot en met de achtste, vormen ook een mm of meer samenhangende groep

Het eerste viertal legde den nadruk op de veranderlijkheid van

19

Sluiten