Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

op den openbaren weg; bij andere volken geldt zulks voor onzedelijk. De Aethiopiërs tatoeëeren hun kinderen, de Grieken niet. Sommige denkers leeren, dat de ziel sterfelijk, anderen, dat zij onsterfelijk is; sommigen houden vast aan het bestaan eener voorzienigheid; anderen ontkennen dat bestaan. Overal staat mythe tegenover mythe, wet tegenover wet, zede! tegenover zede. Mythe en wet, mythe en zede, wet en gebruik zijn tallooze malen met elkander in volstrekte tegenspraak. De tiende trope tracht te bewijzen, dat op geen enkel gebied een norm van waarheid te vinden is, derhalve evenmin op het gebied der zintuighjke waarneming.

Tracht men nu een overzicht te verkrijgen van de skeptische bewijsvoering in heel haar omvang, dan valt gereedelijk in te zien, dat hare strekking niet volstrekt ontkennend is. De skepticus ontkent niet, dat wij met onze zintuigen boomen, weiden en velden, zon, maan en zee waarnemen; maar wel ontkent hij, dat die waarnemingen ons iets ter wereld wijzer maken aangaande het eigenhjk wezen der waargenomen dingen. De verschijnselen als feiten ontkent hij niet, evenmin de bewustzijnstoestanden, die er het gevolg van zijn; maar wel ontkent hij, dat ons langs den weg der waarneming ook maar iets zou openbaar worden aangaande datgene, wat achter de verschijnselen ligt en waarvan die verschijnselen het gevolg zijn. Hij loochent, dat de verschijnselen een zuiver beeld van de dingen zouden geven.

Het positieve resultaat is derhalve: i°. er bestaan, onafhankelijk van het waarnemende subject, dingen met bepaalde eigenschappen; en 2°. van die op zich zelf bestaande dingen ontvangen wij waarnemingsbeelden, die wij als onmiddellijk doorleefde bewustzijnstoestanden ervaren. Het negatieve resultaat is: die waarnemingsbeelden verschaffen ons geen kennis aangaande het innerlijk wezen der dingen; want die beelden zijn verschillend naar gelang van den aard, de zintuiglijke inrichting, den plaatselijken en tijdelijken toestand van het waarnemende subject en van de tijdruimtelijke betrekkingen en de overige relaties, waarin het object zich ten opzichte van dat waarnemende subject bevindt. Normale subjects- of objects-

Sluiten