Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Illusies.

Bewuste illusies.

Phantasie-

voorstellingen.

Oordeelen.

zien we allerlei dingen, terwijl we er geen oogenblik aan denken, dat het slechts herinneringen zijn.

Hier is wél een waarneming, maar deze wordt geheel verkeerd opgevat. In den droom is 't verglijden van een voet het vallen in een afgrond; een lichte zenuwpijn is een dolksteek; de zwaarte van de dekens is die van een monster, dat op ons ligt. Iemand, die 's nachts angstig is, ziet in bewegende schaduwen menschelijke gedaanten en vat 't kraken van 't behang en 't ritselen van bladeren op als voetstappen en gefluister. Een schrijver ziet bij 't nazien van drukproeven dikwijls fouten over 't hoofd; hij ziet dus iets anders dan er werkelijk staat.

Het is niet onmogelijk, dat verschillende hallucinaties eigenlijk illusies zijn, daar er stofjes in de lens of 't glasachtig vocht en inwendige geruischen in 't oor kunnen zijn, zoodat er toch wel iets wordt waargenomen.

De toeschouwers kunnen bij tooneelspeelkunst zoo meeleven, dat ze dezelfde aandoeningen hebben als bij de werkelijkheid; toch weten ze heel goed, dat het maar spel is. Evenzoo gaat het met kinderen, die moedertje of schooltje spelen. Men spreekt dan van bewuste illusie.

Een componist maakt een nieuwe melodie; de afzonderlijke tonen en intervallen zijn hem vroeger alle reeds bewust geweest, alleen niet in dezelfde volgorde. Nieuw is dus de combinatie, niet de elementen zijn het.

Evenzoo is het met elke andere phantasievoorstelling; ze is opgebouwd uit herinneringen. En er is geen scherpe grens tusschen oorspronkelijke en niet oorspronkelijke combinaties. In ieder kunstwerk treft ons wel iets bekends.

Een phantasievoorstelling kan in den mensch zelf opkomen maar ook door leiding van een ander. De reiziger, die ons van vreemde landen vertelt, de schrijver, die ons onbekende toestanden beschrijft, doen ook nieuwe beelden voor ons ontstaan; men spreekt dan van geleide phantasie, in 't eerste geval van scheppende. ,

Niet alleen voor de kunst, ook voor de wetenschap en de techniek is de phantasie van groot belang. Door haar komt de geleerde tot nieuwe theorieën, de technicus tot nieuwe vindingen.

Als de pasgeboren zuigeling een lichtstraal ziet, pijn of koude voelt, dan heeft hij gewaarwordingen; hij oordeelt daarbij zeer waarschijnlijk nog niet. Al gauw echter komt de herinnering en daarmee een overtuigingsgevoel en een bevestiging of ontkenning. Na weinige dagen reeds weet hij, dat men hem andere melk

Sluiten