Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

den regel de tientallen, dë vijftallen, de eenheden en de onderdeelen van graden door verdeelstrepen van verschillende lengten van elkaar onderscheiden. •

§ 9- Alhidade. Om eene as, die in het middelpunt van dencirkelrand rechthoekig staat op het vlak van dien rand, is een wijzer of alhidade draaibaar. De hoek, dien men wil meten, wordt door deze alhidade doorloopen en moet dus op den rand nauwkeurig kunnen worden afgelezen. Hiertoe kan op de alhidade een enkele lijn als index zijn aangebracht, of wel, zij kan, tot het aflezen van de onderdeelen van de verdeel ing, van een nonius, eene afleesmicroscoqp- of eene micrometrische microscoop voorzien zijn. Wordt de stand-van den index ten opzichte van de randverdeeling in twee opvolgende standen van de alhidade afgelezen, dan vindt men door aftrekking van beide aflezingen den door de alhidade doorloopen hoek.

Niet altijd heeft, zooals hiervoren is beschreven, de cirkelrand eenen Vasten stand en is de wijzer of alhidade beweegbaar; men treft ook inrichtingen aan, waarbij de cirkelrand beweegbaar is en de indexstreep of de inrichting tot nauwkeuriger aflezing vaststaat.

§ 10. Nonius. In het algemeen verlangt men de aflezing tot op- veel kleinere onderdeelen van graden dan die, waarin de rand verdeeld is; is de alhidade alleen van een indexstreep voorzien , dan moeten die kleinere onderdeelen door schatten bepaald ■ worden. Wordt grootere, nauwkeurigheid in de aflezing der onderdeelen vereischt, dan kan daartoe de alhidade van een nonius voorzien zijn.

Zij AB, flg. 14, een gedeelte van een in halve graden verdeelden cirkelrand, C de alhidade, O het daarop aangebracht index streepje, dan vindt men voor den stand van dat indexstreepje 2°, plus een stukje kleiner dan een halve graad; door schatten vindt men hiervoor ongeveer 2/8 van den afstand van twee verdeelstrepen, dat is 20', zoodat de aflezing wordt 2°20'.

'Om de bepaling van den afstand tusschen de deelstreep 2° en de indexstreep nauwkeuriger te maken, is de nonius aangebracht, bestaande uit een van deelstrepen voorzien gedeelte DE van een cirkelrand, aan de alhidade verbonden en met deze langs den rand beweegbaar. De afstand der deelstrepen echter is niet dezelfde als op den cirkelrand, maar meestal iets kleiner {gelijkloopende nonius (*)) en wel zoodanig, dat n deelen van

(") In tegenstelling van terugloopende nonius, waarbij de noniusdeëlen ietsgrooter zijn dan de randdeolen, tengevolge waarvan de becijfering van den nonius in

Sluiten