Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

men met behulp van wiggen of schroeven verstellen kan. Door middel hiervan laat men het koord inspelen; is dan de lijrï CD werkelijk rechthoekig op AB, dan zal de bovenkant van de liniaal horizontaal zijn; draait men het waterpas dan 180° om eene verticale as om en plaatst het weer op de liniaal, dan zal het koord weer moeten inspelen. Doet het dit niet, dan is dit een bewijs, dat de lijn CD niet rechthoekig staat op AB; de lijn, die den boek, gevormd door GD en het koord in den tweeden stand, middendoor deelt, zal dan de lijn zijn, die rechthoekig op AB staat.

Kan de liniaal niet met behulp van wiggen of schroeven versteld worden, kan men het paslood dus niet doen inspelen, dan toekent men in beide standen van het instrument de richting van het koord aan; de lijn CD moet dan den hoek, door die twee richtingen gevormd, middendoor deelen.

§ 18. Eliminatie van de fout in de plaatsing van het nulpunt. Het onderzoek naar de juiste plaatsing van het nulpunt van den graadboog geschiedt op geheel overeenkomstige wijze. Men kan echter ook, zonder den stand van het nulpunt te verbeteren, door eene dubbele meting de gevraagde helling bepalen met eliminatie van de fout in het nulpunt. Onderstellen wij namelijk dat het nulpunt onjuist ware aangegeven, dat het zich moest bevinden in D, flg. 21", doch in D' was gesteld, zoodanig dat hoek DGD' = S is. Zijln dit geval de aflezing bij H: D'H = «, dan is, als wij de helling van de liniaal door i voorstellen:

Draaien wij nu het waterpas 180° om een' verticale as om en plaatsen het wee.r op de liniaal, flg. 21", dan vinden wij als wij nu aflezen: D^H' — /3:

waarvan de eerste uitdrukt, dat de fout in de plaatsing van het nulpunt gelijk is aan het halve verschil van de twee aflezingen, terwijl de tweede uitdrukt, dat het gemiddelde- van de twee' aflezingen de helling geeft, onafhankelijk van de fout in de plaatsing van het nulpunt. Men kan dus altijd^door het doen van twee aflezingen, de

i = « -j- S.

i = /3 — S.

Uit. deze twee vergelijkingen volgt:

d = „ en i — L-!-

2 2

Sluiten