Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

in de hand ware en valsche ontwikkeling te onderscheiden, het kwade te verwerpen en het goede te behouden.

Het eigen karakter van onze economische orde wordt niet geroofd door het wijzen op trekken die in het beeld Van vroegere tijdvakken voorkwamen. De samenvoeging en verbinding, de onderlinge verhouding, de accentueerihg der onderscheidene factoren roepen eene aparte gestalte in het leven.

Waarin zich dan dat aparte van den modernen maatschappijbouw openbaart, is niet met een enkel woord of eene enkele formule weer te geven. Het karakteristièkë van onze eeuw kunnen wij niet met ééh klinkend slagwoord typeeren. Slechts door de opsomming van een aantal elementen, die in onderling verband en samenhang moeten worden aanvaard, is het karakterbeeld van onzen tijd te benaderen. Énkele der belangrijkste trekken roep ik u voor den geest. Daar is in de eerste plaats de ontwikkeling der techniek. Toen in de tweede helft der achttiende eeuw de uitvinding van de stoommachine, het smelten van het fizer, de mechanische weefstoel, de spinmachine, de cylinderpers, kortom de eene na de andere belangrijke ontdekking het menschdom verraste, moest taaie weerstand worden overwonnen, voor in verkeer en productie haar diensten werden benut. Machine-oproéren moesten worden bedwongen, pritt* cipiëele en practische bezwaren van spoorwegvijanden moesten worden weerlegd, eer van blijden triumf kon worden gewaagd. Maar in de negentiende eeuw kwam de zegetocht en de alom gfóeiende wonderen der techniek brachten een ommekeer in de gedaante van het maatschappelijk leven.

Een ommekeer, ook in dien zin — en ziet daar een, tweede trek — dat de economische bedrijvigheid allengs kwam te staan ifl het teekeh van hét internationale. Door de vergemakkelijking van het verkeer vermeerderde de veelvuldige aanraking der volkeren; duizelingwekkend zijn de cüfers, die een beeld geven van de handelsbetrekkingen door alle landen der wereld met elkaar aangeknoopt. Dé zakenmenschen, van wat nationaliteit ook, sloegen gezamenlijk de handen ineen; van wordende wereldcultuur kwamen jaar op jaar de blfide berichten in. Door den wereldoorlog werd dit gecompliceerde wereldraderwerk verstoord en de ontzettende krijg, onder de gevolgen waarvan geslachten zullen zuchten, deed met ratelenden donderslag ineenstorten het gebouw van den eeuwigen Vrede, door zoovelen op de toenemende internationale gemeenschap gefundeerd. Tot de moderne hemelbestormers in Sinear's vlakte kwam in het krijgsgedreun het forsch vermaan om te laten varen de cosmopolitische allures, die landsgrenzen en nationaal gevoel als minderwaardige factoren zoeken te kleineeren. De nationale ge-

Sluiten