Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

historie ligt een; aanwijzing voor de beperktheid van het gebied, waarop het zich mag bewegen.*)

Een triomftocht was voor de overheidsexploitatie waarlijk niet weggelegd; heel wat hooggestemde verwachtingen zijn teleurgesteld. Merkwaardig is het dan ook de stemmen te beluisteren van onderscheidenen, die naar hun principieel uitgangspunt sympathiek tegenover het overheidsbedrijf staan en toch, lettende op de practische uitkomsten, slechts met groote reserve de verwezenlijking aandurven.

Zoo zij gewezen op het interessante referaat van Dr. Otto Most over Die Gemeindefinanzen nach dem Kriege.*) Als een warm voorstander van het „Municipalsozialismus" heeft hij zich doen kennen. Met trots wijst hij op zijn verleden, dat hem beschermt tegen elke verdenking alsof hij het publieke bedrijf onwelwillend gezind zou zijn, maar toch met het oog op de oorlogservaringen roept hij allen die persoonlijke durf, particulieren ondernemingslust en verantwoordelijkheid willen handhaven toe: staakt verder communaliseeren en socialiseeren!

Zoo is van beteekenis het origineele boek van den Belgischen socialisrischen leidsman, Emile Vandervelde, Le socialisme contre 1' é t a t (Parijs, Nancy, 1918).8) Een scherp onderscheid maakt hij tusschen den staat als orgaan van gezag en orgaan van beheer, het bestuur der m e n s c h e n en der d i n g e n. De staat-regeering moet worden losgemaakt van den staat-industriëel, omdat de ervaring leert, dat bij de tegenwoordige overheidsexploitatie het bedrijf lijdt onder de politieke inmenging, verstikt wordt door eene heerschzuchtige ambtenarij, die met sleur en bekrompenheid niet wil breken. En nu zoekt hij wel redding uit deze moeilijkheid door het ontwerpen van zelfstandige publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie met eigen rechtspersoonlijkheid, maar niettemin blijft ajn erkentenis, dat de staat een slechte koopman en slechte bedrijfsleider is, dat hij op handels- en» nijverheidsgebied gewoonlijk te kort schiet tegenover het particulier initiatief.

Deze Belgische staatsminister is niet de eenige socialist, bij wien zekere ontnuchtering is ingetreden. In zijn opstel Sofort verstaatlic h e n? *) maant de revisionist Max Schippel tot bezonnenheid aan. Hij klaagt over de onzekerheid, die nog op menig terrein bestaat, op de schade, die door een staatslandbouwbedrijf zou kunnen worden gesticht. Meer dan door „knetternde und feuerwerkende Enteignungspolitik" — aldus zijn karakteristiek vermaan — wordt het proletariaat gebaat door verheffing der arbeidskracht langs den weg van

) Vergelijk het.belangwekkende opstel vam Lu d wig Poble, Die Ursachen des neuerltchen Yordnngens des öffentlichen Betriéb» in bet Zeitschrift für üozialwissewchaft, 9e jaarganjg, 1918, bla. 133 en vlgg.

) In het breedte werk, uitgegeven ouder leiding van Dr. Heinrich Merkneiy Zte Nmordvung der deutschen FinanzwirUchaft, Münoben en Leipeig, 1918, deel H, blz. 291 en vlgg.

3) Zie voorad bkv 87 .en vlgg.

*) In Sozialistische Monatshefte, 1818, blz. 1123 en vlgg.

Sluiten