Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

titelt ala het plompste middel om de nadeelen der kartels en trusts op te ruimen.l)

Met de vermelding van deze vier gevallen zijn naar ons oordeel de meest teekenende omstandigheden bijgebracht, die de overheidsbiploitatie wettigen.

Opzettelijk is daarbij gezwegen over de zuivere fiscale monopolie* Voor de versterking harer inkomsten heeft de Overheid een anderen weg in te slaan dan dien van de opheffing van het particulier bedrijf. Ernstige twijfel is ook bij kenners dezer materie gerezen of zoo inderdaad beduidende baten voor de schatkist worden verworven. Bovendien is in hare algemeenheid onjuist de bewering, dat fiscale monopolies daarom de voorkeur verdienen boven indirecte verbruiksheffingen, omdat bij haar sterker met de draagkracht der verbruikers kan worden rekening gehouden. Het streven naar fiscale monopolies wordt niet weinig gevoed door dögmatischen afkeer van verbruiksbelastingen, die door zekere politiek onherroepelijk in den ban zijn gedaan. Misleidend is in menigerlei opzicht de agitatie tegen deze verbruiksbelastingen en het kan onze roeping niet zijn om onder den mom van deze te verwerpen, het fiscale monopolie in te voeren, dat in wezen van de verbruiksheffing weinig verschilt, maar een aantal ernstige nadeelen schept, welke bij de indirecte belasting worden gemist.

De opmerkzaamheid moet het trekken, dat zoodra een concreet bedrijf wordt genoemd, welks winsten den rechtsgrond vormen die de Overheid tot annexatie machtigen, een rustig overwegen van de nadeelen, aan het staatsbedrijf verbonden, ernstige mannen huiverig maakt de leiding aan particuliere ondernemers te onttrekken.

Minister T r e u b achtte in zijne verbluffende mededeeling van 29 Maart 1917 geen bedrijf zoozeer tot naasting geschikt als het assurantiewezen en deskundig onderzoek wees weldra uit dat ongelukkiger object voor overheidsannexatie kwalijk denkbaar is.

De margarine-industrie werd ter vergadering van de Vereeniging voor de staathuishoudkunde en statistiek voor een winstgevend overheidsbedrijf in alle opzichten rijp geacht. Toen echter die bewering aan de werkelijkheid werd getoetst versmolten aanstonds alle voordeelen nog sneller dan margarine, beschenen door felle zon.

Aldus ging het slag op slag, wanneer het voorstel tot het scheppen van een fiscaal monopolie uit de sfeer der vage algemeene bespiegelingen dichter bq de realiteit werd gebracht. Wat ongedachte bezwaren wierp het ingewikkeld maatschappelijk verkeer op, toen in Duitschland de vraag van het graan-monopolie, van het petroleum-monopolie onbevooroordeeld door mannen der zake kundig werd onderzocht. Zelfs zij, die aanvankelijk sympathiek tegenover de voorstellen stonden moesten erkennen, dat door staats-

*) Zie o.m. zijn belangwekkend opstel Die Karfelle Ht und noch dem Kriege, opgenomen in Annalen für scziale Politik und Oesetzgébung, 6e Baad, 1918, blz. 103 en vlgg.

Sluiten